STRONA GŁÓWNA
KALENDARIUM
POCZET
DYNASTIE
PREZYDENCI
GODŁA
STOLICE
WOLNE MIASTA
AUTONOMIE
    Gospodarka

Produkt krajowy brutto - PKB w dolarach amerykańskich
(Bank Światowy, Baza statystyki międzynarodowej)

Zadłużenie krajów na świecie
(Brak weryfikacji źródła)


Gospodarka folwarczna (druga połowa XV w.)

W Polsce u progu epoki nowożytnej rozwój gospodarki towarowo-pieniężnej był znacznie słabszy niż w krajach Europy Zachodniej. Czynsze chłopskie ustalone w umowach lokacyjnych na prawie niemieckim w XIII-XIV wieku, świadczone na rzecz panów feudalnych, wobec małego obiegu pieniądza i jego spadku wartości, przestały przynosić zadawalające zyski. A niskie możliwości płatnicze chłopów nie pozwalały na zbytnie podnoszenie wysokości opłat. Następował spadek realnych dochodów szlachty.

Od drugiej połowy XV w. podstawą gospodarowania, szlachta uczyniła folwark pańszczyźniany. Rozszerzano obszary ziemi uprawnej i przymuszano chłopów do pracy, zwiększając stopniowo ich powinności na rzecz pana. Konstytucja sejmowa z 1520 roku ujednoliciła minimum pańszczyzny w dobrach królewskich, na jeden dzień w tygodniu z łana chłopskiego. Jednak w ciągu XVI i XVII stulecia wymiar pańszczyzny stopniowo zwiększano. W XVI wieku gwałtowny rozwój miast Europy Zachodniej (również w Polsce), spowodował zwiększony popyt na rozmaite surowce a przede wszystkim na żywność. Wzrost cen (tzw. rewolucja cenowa), spowodowany wzrostem ilości środków płatniczych w obiegu, wzmagał rosnącą opłacalność produkcji zbożowej. Wobec koniunktury zbożowej coraz więcej właścicieli ziemskich w Polsce dążyła do przejęcie płynących z niej zysków. Szlachta organizowała folwarki wchłaniające we wsiach odłogi, łąki, lasy, wykupione gospodarstwa i stopniowo również żyzne ziemie uprawne poddanych, których przenoszono na ziemie gorsze, wymagające karczunku. Całkowite wyrugowanie rodzin chłopskich z ziemi pańskiej nie opłacało się. Chłopi dzierżawiąc ziemię związani byli powinnością świadczeń - czynszem, daniną i robocizną - na rzecz dziedzica. Szczególne znaczenie dla folwarku miała robocizna (pańszczyzna) - obowiązek bezpłatnego wykonywania prac w pańskim gospodarstwie. Taki układ przynosił szlachcie znaczne dochody, niezależnie od wydajności przymusowej pracy, bowiem wzrost produkcji osiągano poprzez powiększanie areału upraw (gospodarka typu ekstensywnego).
Przywiązanie chłopów do ziemi gwarantował szlachcie przywilej piotrkowski, uchwalony przez króla Jana Olbrachta i sejm w 1496 roku. Przywilej ten stanowił, że do miasta może ze wsi odejść tylko jeden chłop w roku a spośród synów chłopskich jeden na naukę lub służbę. Szlachta zabezpieczyła się również w dziedzinie sądownictwa. Decyzją króla Zygmunta Starego (z 1518-1520), sądy królewskie nie ingerowały w stosunki między panami i ich poddanymi, co w praktyce znaczyło, że właściciele ziemscy przejęli sądownictwo nad chłopami. Tylko w dobrach królewskich, chłop mógł odwoływać się do sądu wyższego (tzw. referendarskiego). Od 1504 roku szlachta i duchowieństwo, zwolniona była od ceł na eksportowane towary wyprodukowane w folwarku jak i na towary importowane dla własnych potrzeb. Nastąpiła zmiana ustroju wsi polskiej z czynszowej na folwarczno-pańszczyźnianą.

Gospodarka w latach 1918-1939

W latach 1918-1939 gospodarkę Polski można było określić jako rolniczą z decydującym udziałem tego sektora w tworzeniu dochodu narodowego. Przewaga zatrudnienia również miała miejsce w sektorze rolniczym. Poziom i udział przemysłu w tworzeniu dochodu narodowego był niski, a rozwój przemysłowy państwa w dużej mierze uzależniony od kapitału zagranicznego. Na polskiej wsi występowało przeludnienie i stałe bezrobocie. Przy ogólnym zacofaniu w nowo powstałym państwie poziom życia był bardzo niski. Pierwsza próba wyjścia z gospodarczej stagnacji nastąpiła w 1922 roku, przyjęciem przez Sejm RP ustawy w sprawie budowy "portu morskiego przy Gdyni na Pomorzu". Inwestycja ta miała podstawowe znaczenie dla gospodarki narodowej - miała otworzyć młodemu państwu morską drogę na świat i uniezależnić od portu w Wolnym Mieście Gdańsku. Następna próba ożywienia gospodarki podjęta została dopiero w roku 1936 (po Wielkim Kryzysie), przyjęciem do realizacji największego przedsięwzięcia ekonomicznego II Rzeczypospolitej - budowy Centralnego Okręgu Przemysłowego. Celem inwestycji było zwiększenie przemysłowego i ekonomicznego potencjału Polski (rozbudowa przemysłu ciężkiego i zbrojeniowego) oraz ożywienie rynku pracy - zwiększenie zatrudnienia w sektorze przemysłowym, głównie w budownictwie. Na rozwój COP-u przeznaczano w latach 1937-1939 około 60% całości wydatków inwestycyjnych państwa o łącznej wartości 1925 mln zł. Dochody rzeczywiste budżetu państwa w roku budżetowym 1937-1938 wyniosły: z danin publicznych i monopolów 2049 mln.

Gospodarka planowa 1945-1989
źródło: Wikipedia

W okresie II Wojny Światowej, Polska poniosła dotkliwe straty w wyniku których majątek narodowy zmniejszył się o ok. 38% w porównaniu ze stanem na rok 1939. Przyłączenie w 1945 roku zachodnich i północnych ziem wyraźnie zwiększył potencjał przemysłowy państwa, którego jednak wykorzystanie wymagało nie tylko odbudowy, ale i przesiedlenia na nowe tereny ok. 5 mln ludzi.

Gospodarka Polski Ludowej (1945-1989) była ściśle powiązana z panującym ustrojem i wzorowana na rozwiązaniach sowieckich. Główną jej cechą było podporządkowanie celom politycznym a narzędziem sprawowania kontroli stał się system planów gospodarczych. Szczególne znaczenie dla polskiej gospodarki miał plan 3-letni (1947-1949) w ramach którego przeprowadzono reformę rolną, nacjonalizację przemysłu i zasiedlanie tzw. Ziem Odzyskanych. W następnych okresach w ramach planów trzy-, pięcio-, i sześcioletnich umocniony został system nakazowo-rozdzielczy, praktycznie wyeliminowano sektor prywatny, forsowno rozbudowę przemysłu ciężkiego, wielkie nakłady przeznaczano na wojsko oraz przemysł zbrojeniowy. Podejmowano próby kolektywizacji rolnictwa. Centralny szczebel zarządzania gospodarką wielokrotnie poddawano reorganizacji, najpierw procesom dekoncentracji a następnie wręcz przeciwnie - konsolidacji. Pod wpływem decyzji politycznych raz ministerstwa dzielono a następnie łączono a szereg z nich wielokrotnie. Jednak częstszej zmianie ulegały tylko nazwy organów decyzyjnych a jedyne co nie podlegało reformom, to system gospodarczy. Przynależność Polski do bloku państw demokracji ludowej, zdominowanych przez ZSRR, utrwalona została od 1949 r. poprzez członkostwo w strukturach Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej. RWPG utworzona z inicjatywy Stalina podczas konferencji moskiewskiej w styczniu 1949 roku, do której w większości należały państwa tzw. bloku wschodniego, zgodnie z planem Mołotowa z 1947 roku miała być propagandową kontrpropozycją wobec Planu Marshalla.

W roku 1956, po śmierci Stalina, podjęto próby reform gospodarczych, poprzez rezygnację z kolektywizacji rolnictwa, zmiany w zarządzaniu gospodarką - powołanie rad robotniczych a w skali RWPG poprzez przyjętą w czerwcu 1962 zasadę międzynarodowego socjalistycznego podziału pracy, jednak m.in. z powodu braku waluty wymienialnej, ostatecznie nie udało się osiągnąć integracji ekonomicznej państw co zaowocowało na koniec lat 60 spadkiem tempa wzrostu dochodu narodowego i stagnacją płac realnych.

RWPG okazała się mordercza dla polskiej gospodarki a szczególnie rubel transferowy. Była to jednostka rozliczeniowa stosowana w latach 1964-1991 do wzajemnych rozrachunków pomiędzy państwami - członkami RWPG. Jednostka powołana w wyniku podpisanej 22 października 1963 roku Umowy o rozliczeniach wielostronnych i o utworzeniu Międzynarodowego Banku Współpracy Gospodarczej (MBWG), która zaczęła obowiązywać od 1 stycznia 1964.
Rubel transferowy był niewymienialny w skali międzynarodowej i występował wyłącznie w postaci zapisów księgowych na kontach MBWG. Banki nie emitowały pieniądza a jedynie odnotowywały wartość przeprowadzonych transakcji handlowych. Przedsiębiorstwa wysyłające towary na eksport do innych krajów RWPG mogły uzyskaną zapłatę w rublach transferowych wymienić na walutę lokalną w bankach narodowych. Państwa członkowskie RWPG musiały wypłacać przedsiębiorstwom wymierną zapłatę w tradycyjnej walucie lokalnej za wysłany za granicę towar a w zamian otrzymywały od kontrahenta zagranicznego zapis w rublach transferowych. Tak rozliczany eksport tylko w zapisach wyglądał dobrze, w rzeczywistości powodował ujemny bilans wymiany handlowej i braki towarowe na rynku lokalnym.

Po protestach robotniczych w grudniu 1970 roku (spowodowanych podwyżką cen żywności) i krwawym ich stłumieniu na Wybrzeżu, zmieniły się władze polityczne kraju - Władysława Gomułkę zastąpił Edward Gierek. Przyjęto wówczas nową politykę społeczno-ekonomiczną, tzw. strategię przyspieszonego rozwoju gospodarczego i społecznego, zakładającą utrzymanie szybkiego wzrostu gospodarczego i jednoczesną poprawę materialnych i kulturowych warunków życia społeczeństwa. Ten rozwój w latach 1971-1975, finansowany był w znacznym stopniu poprzez kredyty zagraniczne.
Niepodjęcie reform politycznych, wysoka akumulacja dochodu narodowego, brak zakładanego wzrostu wydajności pracy oraz błędy planistyczne przyczyniły się, po roku 1975, do załamania gospodarczego a podwyższenie cen żywności w czerwcu 1976, spowodowało wystąpienia robotnicze m.in. w Radomiu i Ursusie. W następnych latach pogłębiała się stagnacja gospodarcza. Za pięć lat względnej stabilizacji i życia na kredyt, Polska musiała zapłacić latami ubóstwa. W 1979 roku w wyniku zimy stulecia nastąpił spadek dochodu narodowego - pierwszy raz po wojnie. 1 lipca 1980 roku władze ogłosiły kolejne podwyżki cen żywności, co stało się bezpośrednim impulsem do wybuchu masowych strajków w lipcu i sierpniu 1980 - najpierw w Lublinie, a następnie na Wybrzeżu i Śląsku. Edwarda Gierka usunięto ze stanowiska I sekretarza. Strajki zakończyły się podpisaniem porozumień społecznych (sierpniowych), w których zaakceptowano postulaty protestujących robotników, m.in. wyrażono zgodę na tworzenie związków zawodowych.
W 1981 roku rząd gen. Jaruzelskiego poinformował Klub Paryski o wstrzymaniu spłat zadłużenia zagranicznego w wysokości 25,5 miliardów USD oraz 3,1 miliardów rubli transferowych (ok. 2,5 miliard USD) z powodu niewypłacalności PRL'u. Braki w zaopatrzeniu sprawiły, że najpierw żywność, a następnie artykuły przemysłowe, używki i benzyna, zostały objęte reglamentacją. Nabyć te towary można było na kartki w ograniczonych ilościach. Półki w sklepach przez wiele lat świeciły pustkami (jedynym wystawionym towarem były: musztarda i ocet). W oczekiwaniu na dostawy towaru ustawiały się gigantyczne kolejki, które koczowały przed sklepami dzień i noc nie mając pewności czy dostawa będzie miała miejsce.

W 1981 roku, na obszarze PRL'u wprowadzony został stan wojenny. W roku 1982 próbowano wprowadzić - nieskutecznie: bez zmian politycznych i systemu zarządzania - reformy gospodarcze. Jak fatalne były skutki centralnego, nakazowo-rozdzielczego zarządzania gospodarką świadczyć może fakt, że w PRL-u sprzedaż mięsa odbywała się na kartki a już kilka lat później, po zmianie ustroju, Polska płaciła Unii Europejskiej olbrzymie kary za nadmierną produkcję i magazynowanie m.in. mięsa wieprzowego, którego zapasy posiadała większe niż łączne zapasy krajów-członków Unii Europejskiej.

Gospodarka rynkowa od 1989

POLSKA DROGA DO UNII

Po upadku, a właściwie po bankructwie PRL-u w 1989 roku, podjęto wyzwanie transformacji gospodarki z centralnie kierowanej (socjalistycznej) w gospodarkę rynkową (kapitalistyczną). Prywatyzacja małych i średnich przedsiębiorstw państwowych i nowe liberalne prawo do zakładania firm spowodowało budowę prywatnego sektora biznesowego (nie zawsze zgodnie z prawem), który jednak dziś, jest głównym motorem napędowym gospodarki w Polsce. Dokonały się liczne zmiany polityczne, gospodarcze, kulturowe i techniczne.
Otwarcie unijnych rynków pracy, co prawda wzmogło emigrację zarobkową, ale również znacząco przyczyniło się do wzrostu gospodarczego naszego kraju.
Aktualnie największymi mankamentami polskiej gospodarki są: bezrobocie - które w różnych regionach naszego kraju waha się od 5 do ponad 30% - i biurokracja.




Polska, mierzona wskaźnikiem parytetu siły nabywczej, jest szóstą gospodarką Unii Europejskiej i ósmą w Europie, nieznacznie wyprzedzając Holandię. Pod względem bogactwa kraj od 2010 roku uznawany jest za "wysoko rozwinięty", mimo to na 50 państw europejskich plasuje się dopiero na miejscu 29. Wyprzedzają nas wszystkie państwa Europy Zachodniej oraz cztery kraje postkomunistyczne (Czechy, Słowacja, Słowenia, Węgry). Kraj rozwija się dynamicznie, czemu nie przeszkodził kryzys gospodarczy trwający od 2008 roku. Ponad połowa Polaków, którzy są czynni zawodowo, ma pracę (51%). Dla porównania, w Wielkiej Brytanii ten odsetek wynosi 70%. Mimo że Polska gospodarka dogania kraje Zachodu Europy, proces ten postępuje powoli. Według optymistycznych szacunków dopiero w roku 2020 uda się nam dogonić dzisiejsze standardy Czech czy Portugalii.

Polska jako jedyny kraj w Europie odnotowała w latach 2009-2011 wzrost gospodarczy. W tym samym okresie spadki PKB zanotowały takie "stare" kraje unijne jak Francja (-1,1 proc.), Niemcy (-1,5 proc.), Wielka Brytania (-3,3 proc.), Włochy i Hiszpania po (-4,0 proc.). Spadki PKB zanotowały też nowe kraje członkowskie m.in. Słowacja (-2,1 proc.), Czechy (-2,6 proc.), Węgry (-6,3 proc.) oraz Rumunia (-6,4 proc.).

Według Ministerstwa Finansów zadłużenie Skarbu Państwa po 10 miesiącach 2010 roku wyniosło ok. 710 mld zł (wzrosło o 5,9 mld zł m/m i o 78 mld zł r/r). Zadłużenie krajowe jest na poziomie ok. 515 mld zł (wzrosło o 11,4% r/r). Zadłużenie zagraniczne wyniosło ok. 194 mld zł (zmalało o 0,1 % m/m, ale wzrosło o 15,1% r/r). Zadłużenie Skarbu Państwa wyniosło 72,6% całości zadłużenia.
Wzrost gospodarczy w %
w porównaniu do kwartału roku poprzedniego


Rok
1 kw.
2 kw.
3 kw.
4 kw.
Średnio
2016





2015
3,5
3,3
3,4


2014
3,4
3,5
3,3
3,0
3,3
2013
0,4
0,8
2,0
2,7
1,475
2012
3,5
2,3
1,4
1,1
2,07
2011
4,4
4,3
4,2
4,3
4,3
2010
3,0
3,5
4,2
4,3
3,8
2009
0,8
1,2
1,8
3,3
1,8
2008
6,1
6,0
5,0
3,0
5,0
2007
7,4
6,5
6,5
6,5
6,7
2006
5,4
6,3
6,6
6,6
6,2
2005
2,1
2,8
3,7
4,3
3,3
2004
7,0
6,1
4,8
4,9
5,1
2003
2,2
3,8
4,7
4,7
3,7

Jeśli liczyć zadłużenie poszczególnych krajów tą samą, unijną metodologią, to poziom długu publicznego w Polsce na koniec 2010 wyniesie ok. 55,4% PKB, podczas gdy Holandia ma ten wskaźnik na poziomie 64,4 proc. PKB, Austria -70,2 proc. PKB, Niemcy -75,4 proc. PKB, Francja -82,9 proc. PKB), a Belgia -98,6 proc. PKB. Średnia unijna na koniec 2010 roku wynosi ok. 79,6 proc. PKB.
[ źródło: m.in. Wikipedia ]





Porównanie PKB per capita trzech krajów (o podobnej infrastrukturze) w latach 1960-2010 w USD

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO WYBRANYCH PAŃSTW
EUROPY, DO 2010 ROKU













GOSPODARKA
LUDNOŚĆ
MAPY
RÓŻNE