STRONA GŁÓWNA
KALENDARIUM
POCZET
DYNASTIE
PREZYDENCI
GODŁA
STOLICE
WOLNE MIASTA
AUTONOMIE
      Kalendarium


  966 -   poprzez przyjęcie chrztu Mieszko I włącza państwo Polan w zachodni krąg kultury chrześcijańskiej  
  967 - uzależnienie Pomorza Zachodniego od Polski
  981 - utrata Grodów Czerwieńskich na rzecz Rusi Kijowskiej
  990 - zajęcie Śląska, przyłączenie Małopolski do państwa Mieszka I
  999 - ustanowienie arcybiskupstwa w Gnieźnie
1002 - Bolesław Chrobry zajmuje Milsko, Łużyce i na krótko Miśnię
1003 - do 1004 Chrobry księciem Czech - unia personalna z Czechami
1007 utrata zwierzchności nad Pomorzem Zachodnim
1013 - wyprawa Chrobrego na Ruś Kijowską
1018 - udana wyprawa na Kijów przyłączenie Grodów Czerwieńskich
1025 -   18 czerwca, koronacja Bolesława Chrobrego - pierwszego króla Polski  
1025 - 25 grudnia koronacja Mieszka II
1031 - utrata Milska i Łużyc, utrata Grodów Czerwieńskich, ucieczka Mieszka II do Czech, na tronie polskim zasiada brat Mieszka II - Bezprym
1032 - Mieszko II zrzeka się tytułu królewskiego i składa hołd cesarzowi Konradowi II podział Polski na dzielnice
1032 - powrót Mieszka II do kraju
1033 - Mieszko II jednoczy Polskę
1034 - do 1049, rozpad Państwa Polskiego
1038 - zajęcie Śląska przez Czechy
1039 - Kazimierz I Odnowiciel odtwarza Państwo Polskie
1040 - Kraków w miejsce zniszczonego Gniezna stolicą Polski
1041 - polsko-ruska wyprawa na Mazowsze
1047 - przyłączenie Mazowsza
1050 - odzyskanie Śląska i Pomorza
1060 - utrata Pomorza Gdańskiego
1069 - odzyskanie Grodów Czerwieńskich przez Bolesława II Śmiałego
1076 - 25 grudnia, koronacja królewska Bolesława Śmiałego (Szczodrego)
1077 - wyprawy na Węgry i Ruś
1079 - utrata Grodów Czerwieńskich (na rzecz Rusi)
1097 - podział państwa między Władysława Hermana i jego synów Zbigniewa i Bolesława
1107 - Bolesław Krzywousty wypędza Zbigniewa i jednoczy państwo
1109 - wygrana wojna z cesarzem Henrykiem V
1119 - przyłączenie Pomorza Gdańskiego do Polski
1122 - zhołdowanie Pomorza Zachodniego
1138 -   konsekwencje testamentu Bolesława III Krzywoustego - dwuwiekowe rozbicie dzielnicowe Polski.   Podział na dzielnice: Senioralną (Krakowskie, Sieradzkie, Pomorze - zwierzchność), Śląsk z ziemią lubuską (Władysława II Wygnańca), Wielkopolskę (Mieszka III Starego), Mazowsze z Kujawami (Bolesława IV Kędzierzawego), Sandomierszczyzna (Henryka Sandomierskiego), Łęczyckie (oprawa wdowia księżnej Salomei)
1145 - włączenie Łęczyckiego (po śmierci Salomei) do dzielnicy Senioralnej
1146 - wypędzenie Władysława II Wygnańca, godność seniora przejmuje Bolesław IV Kędzierzawy
1157 - Fryderyk I Barbarossa najeżdża Polskę w obronie Władysława II, Bolesław Kędzierzawy składa cesarzowi hołd lenny
1163 - powrót synów Władysława II Wygnańca na Śląsk
1166 - włączenie Sandomierszczyzny (po śmierci Henryka Sandomierskiego) do dzielnicy Senioralnej, z wyjątkiem południowej części (okolice Wiślicy), przekazanej Kazimierzowi Sprawiedliwemu
1173 - Mieszko III Stary seniorem. Całość Sandomierszczyzny pod władzą Kazimierza II Sprawiedliwego. Śląsk podzielony na dwie dzielnice: wrocławsko-opolską z ziemią lubuską oraz raciborską
1177 - bunt możnych przeciw Mieszkowi III i osadzenie Kazimierza II Sprawiedliwego w Krakowie. Nowy podział Śląska na dzielnice: głogowsko-legnicką, wrocławską, opolską, raciborską (z dołączoną ziemią bytomską z dzielnicy Senioralnej)
1180 - zjazd książąt piastowskich w Łęczycy
1181 - utrata zwierzchnictwa polskiego nad Pomorzem Zachodnim na rzecz Cesarstwa. Dzielnica głogowska włączona do wrocławskiej
1186 - po śmierci Leszka Bolesławowica, włączenie Mazowsza i Kujaw do dzielnicy Kazimierza II Sprawiedliwego
1194 - śmierć Kazimierza II Sprawiedliwego
1195 - zajęcia Kujaw przez Mieszka III Starego
1198 - ugoda Mieszka III Starego z możnymi Małopolski
1200 - podział dawnej dzielnicy Kazimierza II Sprawiedliwego
1201 - dzielnica opolska włączona do raciborskiej. Krakowskie złączone z Wielkopolską Mieszka III Starego
1202 - do 1238, Krakowskie złączone z Sandomierzem Leszka I Białego. Kujawy przyłączone do Mazowsza Konrada I Mazowieckiego . Na Śląsku rządzi Henryk I Brodaty (od 1232 również w Małopolsce)
1210 - Krakowskie złączone z dzielnicą opolsko-raciborską Mieszka Plątonogiego
1211 - Krakowskie ponownie złączone z Sandomierzem Leszka I Białego
1220 - wielki najazd Prusów na Mazowsze i ziemię chełmińską
1222 - do 1223, wyprawy krzyżowe Leszka Białego, Henryka I Brodatego oraz książąt pomorskich na Prusów
1227 - zjazd książąt w Gąsawie, zamordowanie Leszka Białego
1228 - nadanie Krzyżakom ziemi chełmińskiej przez Konrada I Mazowieckiego a ziemi dobrzyńskiej Zakonowi Braci Dobrzyńskich. Usamodzielnienie się Pomorza Wschodniego pod rządami własnej dynastii
1229 - uzależnienie dzielnicy opolsko-raciborskiej od wrocławskiej Henryka I Brodatego
1230 - bulla papieska (Grzegorza IX), potwierdzająca przywileje Krzyżaków osiadłych nad Wisłą
1232 - włączenie Krakowskiego i uzależnienie Sandomierszczyzny od dzielnicy Wrocławskiej Henryka I Brodatego. Sieradzko-Łęczyckie przyłączone do Mazowsza Konrada I Mazowieckiego a ziemia dobrzyńska zajęta przez Krzyżaków. We Wrocławiu ulokowano pierwszy na ziemiach polskich klasztor franciszkanów
1234 - wielka wyprawa krzyżacko-polska na Prusów
1235 - włączenie większości Wielkopolski do dzielnicy wrocławskiej Henryka I Brodatego. Ziemia dobrzyńska wraca do Mazowsza
1237 - po klęsce Zakonu Kawalerów Mieczowych z Litwinami (1236), połączono zakon z Krzyżakami
1238 - do 1241, rządy Henryka Pobożnego na Śląsku i w Małopolsce. Usamodzielnienie się dzielnicy opolsko-raciborskiej
1239 - przejście kasztelanii lądzkiej z Wielkopolski do Sieradzko-Łęczyckiego Konrada I Mazowieckiego, a Wyszogrodzkiej z Kujaw oraz ziemi słupskiej do Pomorza Wschodniego. Zajęcie rejonu Elbląga przez Krzyżaków
1241 - najazd Mongołów na Małopolskę i Śląsk (9 IV w bitwie pod Legnicą ginie Henryk Pobożny). Rozpad państwa Henryków Wrocławskich. Krakowskie złączone z Mazowszem Konrada I Mazowieckiego, usamodzielnienie się Sandomierszczyzny Bolesława V Wstydliwego. Cała Wielkopolska powróciła w ręce książąt z miejscowej linii Piastów
1243 - złączenie Krakowskiego z Sandomierszczyzną Bolesława V Wstydliwego. Krzyżacy w Prusach docierają do Łyny. Powrót kasztelanii Wyszogrodzkiej do Kujaw
1247 - śmierć Konrada I Mazowieckiego. Podział dzielnicy mazowiecko-kujawskiej na Mazowsze i Kujawsko-Sieradzko-Łęczyckie
1248 - do 1255, wojny śląskie między synami Henryka Pobożnego (podział dzielnicy na księstwa)
1249 - do 1252, panowanie Marchii Brandenburskiej nad ziemią lubuską. Podział dzielnicy wrocławskiej na wrocławską, legnicką i głogowską. Krzyżacy w Prusach docierają do Pregoły
1253 - podział Wielkopolski na dzielnice: poznańską Przemysła II i kaliską Bolesława Pobożnego. Krzyżacy w Prusach docierają do Sambii. Zdobycze brandenburskie w Nowej Marchii.
1259 - do 1260, drugi najazd Mongołów na ziemie polskie
1261 - powrót kasztelanii lądziej do Wielkopolski
1267 - podział dzielicy kujawsko-sieradzko-łęczyckiej na: Sieradzkie, Łęczyckie, Kujawy Brzeskie, Kujawy Inowrocławskie, ziemię dobrzyńską. Krzyżacy zajmują rejon Malborka. Kłodzko przyłączone do dzielnicy wrocławskiej Henryka IV Probusa
1274 - zajęcie okolic Drohiczyna przez Litwę a Słupska, Sławna i Darłowa przez Brandenburgię. Krosno Odrzańskie przyłączone do dzielnicy wrocławskiej Henryka IV Probusa
1279 - połączenie dzielnicy krakowsko-sandomierskiej z Sieradzkiem Leszeka II Czarnego. Zjednoczenie całej Wielkopolski pod rządami Przemysła II. Powrót Słupska, Sławna i Darłowa do Pomorza Wschodniego. Przyłączenie ziemi rudzkiej do dzielnicy wrocławskiej Henryka IV Probusa
1283 - zakończenie podboju Prus przez Krzyżaków. Zajęcie przez nich ziemi gniewskiej
1288 - złączenie Krakowskiego z dzielnicą wrocławską Henryka IV Probusa. Sandomierskie i Sieradzkie złączone z Kujawami Brzeskimi i Łęczyckiem Władysława III Łokietka
1290 - dzielnica wrocławska złączona z legnicką Henryka V Grubego. Krosno Odrzańskie przyłączone do dzielnicy głogowskiej Henryka Głogowskiego. Krakowskie złączone z Wielkopolską Przemysła II
1291 - zajęcie Krakowskiego przez Wacława II Czeskiego
1292 - zajęcie Sandomierskiego przez Wacława II Czeskiego. Dzielnica opolsko-raciborska staje się lenna wobec Czech
1294 - przyłączenie Pomorza Gdańskiego do Wielkopolski Przemysła II
1295 - koronacja królewska Przemysława II
1296 - zajęcie Santoka przez Brandenburgię. Wielkopolska i Pomorze Gdańskie pod rządami Władysława III Łokietka
1300 - zajęcie Wielkopolski, Pomorza Gdańskiego, Sieradzkiego i Łęczyckiego przez Wacława II Czeskiego. Kujawy i ziemia dobrzyńska lenne wobec Czech. Koronacja królewska Wacława II
1304 - zajęcie Sandomierszczyzny przez Władysława III Łokietka
1305 - wybuch powstania przeciwko Wacławowi II i jego śmierć
1306 - objęcie Krakowskiego, Pomorza Gdańskiego, Łęczyckiego, Sieradzkiego (z ziemią wieluńską) i Kujaw Brzeskich przez Władysława III Łokietka - Kujawy Inowrocławskie i ziemia dobrzyńska lenne. Wielkopolska pod rządami Henryka Głogowskiego.
1308 - do 1309, zajęcie Pomorza Gdańskiego przez Krzyżaków a Słupska, Sławna, Chojnic przez Brandenburgię
1311 - krakowski bunt przeciwko Władysławowi Łokietkowi
1314 - zajęcie Wielkopolski (z wyjątkiem Kościana) przez Władysława III Łokietka
1317 - przyłączenie Słupska i Sławna do Pomorza Zachodniego, a Chojnic do Państwa Krzyżackiego
1320 -   koronacja królewska Władysława Łokietka - zjednoczenie Polski i koniec rozbicia dzielnicowego.   Zajęcie Górnych Łużyc przez Czechy
1329 - zajęcie ziemi dobrzyńskiej oraz Słupska i Sławna przez Krzyżaków. Mazowsze Płockie i dzielnica Głogowska lennem Czech. Sieradzkie z ziemią wieluńską i Łęczyckie lennem Polski. Kujawy Inowrocławskie inkorporowane do Polski
1332 - zajęcie całości Kujaw przez Krzyżaków. Po śmierci Henryka VI włączenie Wrocławskiego i Kłodzka do Czech
1333 - śmierć Władysława Łokietka i koronacja królewska Kazimierza Wielkiego
1335 - zjazd w Wyszehradzie
1339 - inkorporacja lennego Sieradzkiego z ziemią wieluńską
1340 - do 1366, podbój Rusi Halickiej
1341 - przyłączenie do Polski fragmentu Śląska z Namysłowem
1343 - pokój kaliski z Krzyżakami - odzyskanie Kujaw (Inowrocławskie i Gniewkowskie - lenno) i ziemi dobrzyńskiej (lenno). Przyłączenie do Polski Wschowy
1344 - przyłączenie do Polski ziemi przemyskiej
1349 - przyłączenie do Polski ziemi lwowskiej
1351 - przyłączenie do Polski części Mazowsza - ziem płockiej, zakroczymskiej i wiskiej oraz zhołdowanie reszty Mazowsza
1352 - inkorporacja do Korony lennego Łęczyckiego i ziemi dobrzyńskiej
1364 - zhołdowanie Wołynia i Podola oraz inkorporacja do Korony zhołdowanego Inowrocławskiego. Założenie Akademii w Krakowie
1365 - zhołdowanie przez Polskę Santoka. Inkorporacja do Korony lennego Gniewkowskiego
1366 - zhołdowanie przez Polskę księstw: Bełskiego, Chełmskiego, Włodzimierskiego i Zachodniego Podola. Przyłączenie ziemi trembowelskiej
1368 - przyłączenie do Polski Wałcza i Drahimia, a Łużyc Dolnych do Czech. Wyodrębnienie na Pomorzu Zachodnim Księstwa Słupskiego
1370 - śmierć Kazimierza Wielkiego ostatniego z rodu Piastów i koronacja królewska Ludwika Węgierskiego
1374 - przywileje nadane szlachcie w Koszycach w zamian za uznanie praw do korony córki Ludwika Węgierskiego
1377 - po śmierci Kazimierza Słupskiego jego lenna przechodzą w ręce Władysława Opolczyka
1378 - utrata Rusi Czerwonej z lennami na rzecz Węgier


   UNIA POLSKO-LITEWSKA   

  związek Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego ustanowiony w Krewie 14 sierpnia 1385 roku, unią personalną   czyli małżeństwem wielkiego księcia litewskiego Władysława Jagiełły (1386), z królową Polski Jadwigą Andegaweńską. W zamian za objęcie tronu Jagiełło zobowiązał się przyjąć chrzest i schrystianizować Litwę oraz odzyskać wszystkie ziemie utracone przez Koronę. Przyczyną zawiązana unii było zagrożenia, jakie dla Polski i Litwy na przełomie XIV i XV wieku stanowił zakon krzyżacki oraz fakt, że Ludwik Węgierski nie pozostawił męskiego potomka. W tradycji Polski kobieta nie mogła zasiadać na tronie. W latach 1440-1447 gdy wielkim księciem litewskim został Kazimierz IV Jagiellończyk unia wygasła. W roku 1447 biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki ofiarowując koronę Polski Kazimierzowi Jagiellończykowi wznowił unię personalną. Po 1569 r. unia na mocy postanowień lubelskich została przekształcona w półrealną z odrębnym wojskiem i skarbem. Istnienie unii zakończył III rozbiór Polski (1795).


1387 - odzyskanie przez Polskę Rusi Czerwonej i ziemi chełmskiej wraz z lennami (Bełskie i Podole Zachodnie)
1392 - wcielenie Księstwa Świdnicko-Jaworskiego do Czech. Ziemia dobrzyńska zastawiona przez Władysława Opolczyka u Krzyżaków
1396 - zajęcie przez Turcję Dobrudży i zhołdowanie Wołoszczyzny. Mołdawia lennem Polski a lenna Władysława Opolczyka inkorporowane do Polski
1398 - zajęcie Żmudzi i wyspy Gotlandii przez Krzyżaków
1402 - sprzedanie Nowej Marchii przez Czechy Krzyżakom
1405 - powrót ziemi dobrzyńskiej do Polski
1411 - przyłączenie do Litwy, na mocy I pokoju toruńskiego, Żmudzi i części Prus.
1412 - zastawienie Spisza przez cesarza Zygmunta Luksemburczyka u króla polskiego
1430 - inkorporacja Podola Zachodniego do Korony
1434 - przyłączenie Wołynia Krzemienieckiego do Litwy, a rejonu Latyczowa do Korony
1443 - zakup Księstwa Siewierskiego przez biskupa krakowskiego (pozostaje w rękach jego następców do 1790). Powstanie Chanatu Krymskiego
1456 - zakupienie przez Koronę Księstwa Oświęcimskiego
1462 - inkorporacja lennego Księstwa Bełskiego oraz części Mazowsza
1466 -   inkorporacja przez Koronę, na mocy II pokoju toruńskiego, Prus Królewskich z Warmią.   Reszta Prus zhołdowana (Prusy Krzyżackie). Ziemia lęborsko-bytowska lennem koronnym w rękach książąt zachodniopomorskich.
1494 - zakupienie przez Koronę Księstwa Zatorskiego.
1495 - inkorporacja do Korony lennego Mazowsza Płockiego
1497 - utrata zwierzchności Polski nad Mołdawią na rzecz Turcji
1526 - inkorporacja do Korony lennego Mazowsza Warszawskiego
1531 - regulacja granicy polsko-mołdawskiej na Pokuciu
1561 - podział Inflant - powstanie Księstwa Kurlandii i Semigalii (lenno polskie), Estonia szwedzka, reszta wspólną posiadłością Polski i Litwy


   RZECZPOSPOLITA KORONY POLSKIEJ I WIELKIEGO KSIĘSTWA LITEWSKIEGO   

  państwo federacyjne ustanowione na mocy unii lubelskiej 1 lipca 1569 r. na Sejmie w Lublinie.   Propozycja zmiany charakteru dotychczasowej unii (personalnej) wysunięta została przez Zygmunta Augusta. Królestwo Polski i Wielkie Księstwo Litewskie przekształcone zostały w państwo federacyjne rządzone przez monarchę, będącym zarazem królem Polski i wielkim księciem Litwy (król elekcyjny o ograniczonych kompetencjach). Powołano wspólny sejm, w którym zasiadali przedstawiciele szlachty polskiej i litewskiej. Panującym ustrojem była demokracja szlachecka - z bardzo wysokim uprzywilejowanie tego stanu. Wspólna była polityka wewnętrzna i zewnętrzna oraz waluta. Odrębne pozostały: skarb, sądownictwo, urzędy oraz wojsko. Rzeczpospolita Obojga Narodów przestała istnieć wraz z III rozbiorem Polski (1795).


1577 - okupacja części Inflant przez Moskwę
1582 - rozejm w Jamie Zapolskim - powrót Inflant, Połocka, Wieliża do Rzeczypospolitej
1619 - w wyniku rozejmu w Dywilinie - powrót Smoleńszczyzny, Siewierszczyzny, Czernichowszczyzny, Siebieża i Newla do Rzeczypospolitej
1622 - rozejm w Mitawie - potwierdzenie strat Rzeczypospolitej w Inflantach (Ryga, Parnawa) na rzecz Szwecji
1629 - rozejm w Altmarku - dalsze straty Rzeczypospolitej w Inflantach (Dorpat) na rzecz Szwecji
1634 - pokój w Polanowie - korekta granicy z Moskwą


   POWSTANIE KOZACKIE (POWSTANIE CHMIELNICKIEGO 1648-1655)   

  wystąpienia zbrojne kozactwa i chłopstwa ukraińskiego   pod dowództwem hetmana kozackiego Bohdana Chmielnickiego skierowane przeciwko szlachcie polskiej. Ludność dawnej Ukrainy nie poczuwała się do polskości, ale jako Rusini czuli się pełnoprawnymi obywatelami Rzeczypospolitej. Jednak pozbawieni własnego przywództwa politycznego i państwowości, (nad którymi rządy sprawowały zarządzające ogromnymi latyfundiami rody magnackie złożone ze spolonizowanej szlachty ruskiej), czuli rozgoryczenie i poniżenie. Po stłumieniu kozackiej rebelii w 1638 r. z inicjatywy zwycięskiego hetmana Stanisława Koniecpolskiego, sejm przyjął restrykcyjne ustawy w sprawie wojska zaporoskiego, w których to ustawach wszelkie wcześniej nabyte przez Kozaków w służbie Rzeczypospolitej prawa, przywileje i inne godności zostały utracone a ich stan w chłopski zmieniony. Dla powstrzymania podobnych rebelii w przyszłości, postanowiono również odbudować twierdzę Kudak na Dnieprze, co w oczywisty sposób pogłębiło wzajemną nienawiść i chęć odwetu. We wrześniu 1647 Chmielnicki został aresztowany za spisek ze starszyzną kozacką, którego jednak nie udowodniono i już w grudniu wolny, zbiegł na Sicz aby tam agitować do obalenia restrykcyjnych ustaw z 1638 r. Rozumiejąc, że własnymi siłami nie pokona wojska polskiego w połowie marca 1648 zawarł w Bakczysaraju przymierze z Tatarami. Powstanie z różnym nasileniem trwało 7 lat i dopiero w 1655 roku wojska polskie Piotra Potockiego i Tatarzy chana krymskiego Mehmeda IV pobiły kozaków pod Jezierną, zmuszając hetmana Bohdana Chmielnickiego do uznania zwierzchności Rzeczypospolitej nad Ukrainą.


   POTOP SZWEDZKI (1655 - 1660)   

  szwedzki najazd na Polskę w czasie II wojny północnej.   Szwecja wzmocniona po wojnie trzydziesto-letniej toczącej się w Europie - kontrolująca handel na prawie całym wybrzeżu Bałtyku - próbowała rozszerzyć swoje wpływy. Rzeczpospolita wycieńczona wojnami z Kozakami Chmielnickiego i uwikłana w wojnę z Rosją stała się dla Szwedów z wielkimi i bezczynnymi armiami łatwym łupem. Na wzajemnych stosunkach zaciążyły również roszczenia polskich Wazów do tronu szwedzkiego - na pieczęciach i dokumentach używali tytulatury królów Szwecji. "Potop" formalnie zakończyło podpisanie pokoju w Oliwie (1660) i choć najeźdźcy zostali wyparci z kraju, to koszty jakie poniosła Rzeczpospolita były olbrzymie.


1657 -   Traktaty welawsko-bydgoskie: zniesienie zwierzchności polskiej w Prusach Książęcych.  
Ziemia lęborsko-bytowska lennem Korony w rękach Brandenburgii, a starostwo drahimskie zastawione u elektora
1667 - Rozejm w Andruszowie - Smoleńszczyzna, Czernichowszczyzna, Siewierszczyzna, Siebież, Newel, Wieliż, Zadnieprze, Zaporoże, Kijów w rękach Moskwy
1672 - na mocy traktatu buczackiego, utrata przez Rzeczpospolitą Podola na rzecz Turcji
1676 - w zamian za zrzeczenie się praw do Kijowa, Rzeczpospolita odzyskuje Siebież, Newl, Wieliż
1699 - na mocy pokoju karłowickigo, odzyskanie przez Rzeczpospolitą Podola od Turcji
1701 - powstanie Królestwa Pruskiego


   KONFEDERACJA BARSKA   

zbrojny związek szlachty polskiej utworzony w Barze na Podolu 29 lutego 1768 roku, skierowany przeciwko królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu i popierającym go wojskom rosyjskim.


1769 - zajęcie Spisza i Podhala przez Habsburgów


   I ROZBIÓR POLSKI (1772)   

  pierwszy rozbiór Polski   był następstwem groźby totalnego konfliktu europejskiego, jaki pod koniec XVIII wieku rysował się między Francją, Austrią, Prusami i Rosją. Już od 1769 roku trwały wzajemne sondaże mocarstw i wzajemne próby przeciągnięcia na stronę. Austria zaniepokojona sukcesami Rosji i jej roszczeniami wobec Mołdawii i Wołoszczyzny, zainteresowana była utrzymaniem dominacji Habsburskiej w tej części kontynentu i otwarcie dążyła do wojny. Prusy związane sojuszem z dworem Katarzyny II, zainteresowane były dążeniami Hohenzollernów do połączenia z Brandenburgią i uniknięcia za wszelką cenę konfrontacji wojskowej (kraj zrujnowany wojną siedmioletnią potrzebował pokoju). Dlatego rozpoczęto sondowanie Rosji do cesji ziem Polski. Rosja natomiast nie miała żadnego zysku z podziału Polski, którą uważała za swój protektorat. Rozmowy między Berlinem a Petersburgiem przeciągały się aż do 1772 roku, gdyż Austria bardziej zainteresowana była możliwością rozbioru Turcji. Bezpośrednim i wygodnym uzasadnieniem rozbioru stało się porwanie 3 listopada 1771 r. króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, przez spiskowców związanych z konfederatami barskimi. Fakt ten wykorzystano na dowód jakoby Rzeczpospolita nie była w stanie utrzymać wewnętrznego porządku a jej stan anarchii zagrażał sąsiadującym państwom. Podpisanie traktatów rozbiorowych nastąpiło w Petersburgu 5 sierpnia 1772 roku a 30 września 1773 zatwierdził je Sejm Rozbiorowy w Warszawie. W tym czasie Rzeczpospolita była zupełnie bezbronna i nie była w stanie bronić własnych interesów.


1774 - zajęcie Kujaw przez Prusy


   KONSTYTUCJA 3 MAJA   

właściwa nazwa   Ustawa Rządowa - uchwalona 3 maja 1791 roku, regulująca ustrój prawny Rzeczypospolitej Obojga Narodów.   Powszechnie jest uznawana za drugą, po amerykańskiej (1787), spisaną, nowoczesną konstytucję. Ustawa przyjęta została przez Sejm Czteroletni (1788-1792), pracujący "pod węzłem konfederacji" - posłowie zawiązywali dwie konfederacje (jedna dla Korony, druga dla Wielkiego Księstwa), każda z nich wyłoniła swojego marszałka. W pracy sejmu decydowała większość głosów. Konstytucja 3 Maja znosiła podział państwa na Koronę i Litwę, wprowadzała podział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, zwiększała uprawnienia mieszczan, ograniczała prawa polityczne gołoty szlacheckiej, zapowiadała poprawę doli warstwy chłopskiej, likwidowała konfederacje i liberum veto; zmieniała ustrój Rzeczypospolitej z monarchii parlamentarnej na konstytucyjną - była odpowiedzią na pogarszającą się sytuację wewnętrzną i międzynarodową Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Likwidując wady systemu państwa, równała politycznie mieszczan z szlachtą oraz brała pod ochronę państwa chłopów, łagodząc nadużycia pańszczyzny. Konstytucja utrzymała się 14 miesięcy i 3 tygodnie - obalona przez konfederację targowicką i zbrojną interwencję Rosji w czasie wojny polsko-rosyjskiej w 1792 roku.


   II ROZBIÓR POLSKI (1793)   

  po kapitulacji Stanisława Augusta Poniatowskiego wobec carycy Katarzyny II  i po przejęciu rządów przez targowiczan (27 X 1792), król Prus Fryderyk Wilhelm II zażądał, jako rekompensaty za niepowodzenia armii pruskiej w wojnie przeciwko Francji, wcielenia Wielkopolski do Królestwa Prus. Żądanie pod groźbą wycofaniem się Prus z koalicji antyfrancuskiej, wkrótce przekształciło się w propozycję II rozbioru Polski, który Prusy i Rosja dokonały 23 I 1793 roku podpisując traktat podziałowy.


   INSUREKCJA KOŚCIUSZKOWSKA   

po II rozbiorze Polski, wpływy na dworze carycy Katarzyny II, uzyskała frakcja ostatecznej likwidacji Rzeczypospolitej, poprzez sprowokowanie powstania. Temu celowi miały posłużyć represje polityczne, bankructwa banków i drożejąca żywność, cenzura i zakaz wyrażania opinii, redukcja wojska polskiego i przymusowy werbunek do wojska rosyjskiego i pruskiego. Ta sytuacja polityczno-gospodarcza spowodowała, że już na wiosnę 1794 r. zawiązano w kraju i na emigracji sprzysiężenia powstańcze. Na emigracji m.in. w Dreźnie i w Lipsku - Ignacy Potocki, Hugo Kołłątaj i Tadeusz Kościuszko. Uznano również konieczność ustanowienia dyktatury wojskowej i powierzenie jej Kościuszce. 12 marca 1794 roku gen. Antoni Madaliński odmówił poddania redukcji I Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Narodowej i na jej czele wyruszył z Ostrołęki w kierunku Krakowa. Za oficjalne rozpoczęcie insurekcji uznaje się datę 24 marca 1794 roku - odczytanie aktu powstania na rynku w Krakowie a następnie złożenie przysięgi przez Najwyższego Naczelnika Siły Zbrojnej Narodowej, Tadeusza Kościuszkę. Powstanie trwało do końca 1794 roku. I choć 16 listopada pod Radoszycami Naczelnik Wawrzecki rozwiązał główne oddziały powstańcze, walki trwały jeszcze w Wielkopolsce i na Kujawach do grudnia 1794 roku.


   III ROZBIÓR POLSKI (1795)   

  rozbiór był konsekwencją nieudanego powstania kościuszkowskiego   i przegranej wojny Polski z Rosją i Prusami. W październiku 1795 roku monarchowie Rosji, Prus i Austrii uzgodnili traktat, zgodnie z którym przeprowadzili III rozbiór Polski.


   KSIĘSTWO WARSZAWSKIE (1807-1815)   

  utworzone na mocy traktatów pokojowych zawartych w Tylży 7 i 9 lipca 1807 roku,   między Napoleonem Bonaparte i carem Aleksandrem I oraz Napoleonem Bonaparte i Królestwem Prus. Było namiastką państwa polskiego, podporządkowane napoleońskiej Francji. Władzę w księstwie sprawował król Saksonii wchodzącej w skład Związku Reńskiego będącego protektoratem I Cesarstwa Francuskiego.


   KRÓLESTWO POLSKIE (KONGRESOWE - 1815-1916)   

państwo o ograniczonej autonomii pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, utworzone na części terenów Księstwa Warszawskiego, na mocy traktatu rosyjsko-austriacko-pruskiego, zawartego 3 maja 1815 r. w którym mocarstwa dokonały podziału ziem Księstwa Warszawskiego. Traktat dołączono do aktu końcowego postanowień kongresu wiedeńskiego z 9 czerwca 1815 roku. Podział Księstwa Warszawskiego przez część historyków uznawany jest jako IV rozbiór Polski.


   POWSTANIE LISTOPADOWE (30 11 1830 - 21 10 1831)   

  polskie powstanie narodowe skierowane przeciw Rosji.   Swym zasięgiem objęło Królestwo Polskie a także rejony na Litwie, Żmudzi i Wołyniu. Przyczyną wybuchu powstania było nieprzestrzeganie przez Rosjan postanowień konstytucji 1815 roku w tym m.in.: zniesienie wolności prasy (cenzura prewencyjna) i wolności zgromadzeń, zakazanie działalności masonerii, prześladowanie polskich organizacje niepodległościowych, członków towarzystw filomatów i filaretów, zniesienie jawności obrad sejmu.


1845 - podział Królestwa Polskiego na 5 guberni: warszawska, płocka, augustowska, lubelska i radomska
1846 - włączenie Rzeczypospolitej Krakowskiej do Austrii


   POWSTANIE STYCZNIOWE (1863 - 1864)   

  polski zryw narodowo-wyzwoleńczy skierowany przeciwko rosyjskiemu zaborcy.   Powstanie swym zasięgiem objęło Królestwo Polskie oraz rejony na Litwie, Białorusi i Ukrainie. Już od 1856 roku, po przegranej wojnie krymskiej, co odebrano jako objaw słabości imperium rosyjskiego, na terenach trzech zaborów tworzone były tajne organizacje prowadzące szkolenia wojskowe. W 1859 zebrała się kapituła organizacji "Czerwonych", przygotowując plan wybuchu powstania. W styczniu 1863 roku zbojkotowano "brankę" do armii rosyjskiej i 22 stycznia wybuchło zbrojne powstanie ogłoszone manifestem przez Komitet Centralny Narodowy z Tymczasowym Rządem na czele z S. Bobrowskim. Planowane powstanie przez "Czerwonych" zostało przyspieszone. Powstańcom brakowało broni i amunicji a kierownictwo było niejednolite i skłócone. Ze względu na znaczną dysproporcję sił, walka przybrała formę wojny partyzanckiej. Oddziały polskie unikały walnej bitwy, która mogła się zakończyć totalną porażką. Stoczono 1229 bitew i potyczek. Nie nadeszła żadna pomoc z zagranicy, na jaką liczono, zwłaszcza z Francji. Mocarstwa zachodnie poprzestały na wydaniu bardzo ogólnych deklaracji dyplomatycznych.


1867 - podział Królestwa Polskiego na 10 guberni
1915 - powstanie okupacyjnych Generalnych Gubernatorstw w Królestwie Polskim


   POWSTANIE WIELKOPOLSKIE (1918)   

  zbrojne wystąpienie polskich mieszkańców Wielkopolski skierowane przeciwko państwu niemieckiemu.   Celem powstania był powrót ziem zaboru pruskiego do Polski, która w tym czasie umacniała swą niepodległość. Powstanie zakończyło się pełnym sukcesem - podpisaniem 16 lutego 1919 roku rozejmu w Trewirze, który rozszerzał na front powstańczy zasady rozejmu z 11 listopada 1918 roku kończącego I wojnę światową.


1918 - listopad, większość Kongresówki, Zachodnia Galicja po San i Lwów oraz Cieszyńskie we władaniu władz tworzącego się państwa polskiego

   I POWSTANIE ŚLĄSKIE (16-24 08 1919)   

  zbrojne wystąpienie zorganizowane przez Polską Organizację Wojskową Górnego Śląska   skierowane przeciw państwu niemieckiemu, które swym zasięgiem objęło prawie cały okręg przemysłowy i powiaty południowe. Celem powstania było przyłączenie Górnego Śląska do Polski. Przyczynami wybuchu powstania były: niezadowolenie ludności polskiej z terroru i represji niemieckich oraz aresztowania w tym m.in. śląskich przywódców POWGŚ. Powstanie zostało stłumione przez Niemców do 26 sierpnia 1919 roku.


   (1919 - 1920) - WOJNA POLSKO-BOLSZEWICKA   

  w 1918 roku pomiędzy odradzającą się Polską a Rosją nie istniała żadna uznana przez strony granica.   11 Xl 1918 r. po zawieszeniu broni podpisanym w Compiegne, niemiecka armia okupacyjna Ober-Ostu rozpoczęła ewakuację wojsk z terenów rozdzielających siły polskie i bolszewickie. Po zawarciu przez bolszewików tajnego porozumienia z dowództwem niemieckim, od 16 XI nowo sformowana Czerwona Armia Frontu Zachodniego, rozpoczęła przejmowanie miejscowości opuszczonych przez wojsko niemieckie - w grudniu 1918 zajęła Mińsk, w styczniu 1919 Wilno i Kowno. Odbywało się to zanim zdążyło się sformować wojsko odradzającej się Polski. Zgodnie z doktryną partii bolszewików, dążącej do podboju państw europejskich i przekształcenia ich w republiki, 1 I 1919 roku w Smoleńsku proklamowano Białoruską Socjalistyczną Republikę Radziecką przekształconą 27 II 1919 w Litewsko-Białoruską. 12 II 1919 roku dowództwo sowieckie wydało Armii Czerwonej rozkaz marszu w kierunku rzeki Bug, rozpoczynając w ten sposób operację "Cel Wisła". Wojna polsko-bolszewicka rozpoczęła się 14 lutego starciem koło miasteczka Mosty na Białorusi. Wysunięte poza wycofujące się jednostki niemieckie, szczupłe siły polskie, powstrzymały oddziały Frontu Zachodniego Armii Czerwonej. Do marca 1920 r. rosnące w siłę wojska polskie wyparły czerwonoarmistów na linię Czarnobyl-Koziatyn-Winnica-granica rumuńska. Jednak Naczelny Wódz marszałek Józef Piłsudski przewidywał, że po pokonaniu "Białych", bolszewicy będą mogli skoncentrować wszystkie siły na froncie z Polską. I tak się stało Po rozbiciu przez bolszewików armii "Białych" (listopad 1919), generalną ofensywę przeciwko Polsce zaplanowano na wiosnę 1920 roku. Od marca 1920 rozpoczęła się koncentracja wojsk sowieckich w Bramie Smoleńskiej na Białorusi. 5 VI 1920, 1 Armia Konna Budionnego przełamała polską obronę i rozpoczęła działania na tyłach obrony polskiej. W pierwszych dniach lipca rozpoczął się wielki odwrót Wojska Polskiego. Przełomem w wojnie stała się bitwa warszawska, rozegrana w dniach 13-25 VIII 1920 r. Obrona stolicy spoczywała na wojskach Frontu Północnego gen. J. Hallera. Po załamaniu się natarcia armii Tuchaczewskiego (14-15 VIII 1920), 5 armia gen. W. Sikorskiego przeprowadziła udany atak na 15 i 3 armię sowiecką a grupa manewrowa dowodzona przez marszałka Piłsudskiego przerwała front rosyjski pod Kockiem i uderzyła na tyły wojsk Tuchaczewskiego. Klęskę poniosła także armia Budionnego na południu Polski pod Hrubieszowem i Komarowem, gdzie po stronie polskiej walczyła armia ukraińska - jedyny sojusznik Rzeczypospolitej. Do połowy października Wojsko Polskie osiągnęło pozycje na linii Tarnopol-Dubno-Mińsk-Dryssa. 12 X 1920 roku podpisano układ o zawieszeniu broni, a 18 III 1921 r. przyjętym ryskim traktatem pokojowym ustalono wschodnią granicę Polski.


   II POWSTANIE ŚLĄSKIE (19-20 VIII 1920)   

  zbrojne wystąpienie, które rozpoczęło się w nocy 19/20 sierpnia 1920 r. na wezwanie Wojciecha Korfantego,   strajkiem generalnym na Górnym Śląsku oraz działaniami bojowymi Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska dowodzonej przez Alfonsa Zgrzebnioka. Powstanie miało na celu usunięcie z obszaru plebiscytowego niemieckich służb bezpieczeństwa oraz utworzenie mieszanej polsko-niemieckiej policji opartej na zasadzie parytetu. Rząd polski nie wspomógł powstania, ponieważ w tym czasie rozpoczęła się kontrofensywa polska przeciw nacierającej na Warszawę Armii Czerwonej. Powstanie zakończyło się pełnym sukcesem - Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa na Górnym Śląsku nakazała rozwiązać niemiecką Sicherheitspolizei oraz w miejsce policji niemieckiej wprowadziła jednostki polsko-niemieckie "Policji Plebiscytowej".


1921 - marzec, zawieszenie broni na wschodzie traktatem ryskim. Powstanie Litwy Środkowej po zajęciu Wileńszczyzny przez oddziały gen. Lucjana Żeligowskiego. Powstanie Wolnego Miasta Gdańska (XI 1920)
1922 - marzec, wcielenie Litwy Środkowej do Polski


   III POWSTANIE ŚLĄSKIE (2/3 V - 5 VII 1921)   

  przyczyną wybuchu powstania był projekt Komisji Międzysojuszniczej przyznania Niemcom 3/4 obszaru plebiscytowego.   Mimo sprzeciwu rządu polskiego Wincentego Witosa powstanie poprzedzone strajkiem generalnym, który objął 97% śląskich zakładów pracy, rozpoczęło się w nocy z 2 na 3 maja 1921 r. W ramach akcji "Most" oddział powstańców wysadził most kolejowy na Odrze, przerywając w ten sposób połączenie z Niemcami. Na czele powstania stanął Wojciech Korfanty, naczelnym dowódcą sił powstańczych został pułkownik WP Maciej Mielżyński a od 6 VI 1921 r. ppłk Kazimierz Zenkteller. Powstanie swym zasięgiem objęło cały Górny Śląsk. Na początku czerwca strony konfliktu zostały rozdzielone przez wojska francuskie i włoskie a 5 lipca 1921 r. zawarto rozejm. Ostatecznie Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa na Górnym Śląsku podjęła bardziej korzystne dla Polski, decyzje w sprawie podziału Górnego Śląska. Zwiększono obszar przyznany Polsce o tereny przemysłowe (hutnictwo i górnictwo), co dla gospodarki odradzającego się państwa miało ogromne znaczenie.


1925 - powstanie tzw. Marchlewszczyzny - Polskiego Rejonu Narodowościowego na Żytomierszczyźnie
1932 - powstanie tzw. Dzierżyńszczyzny - Polskiego Rejonu Narodowościowego na Mińszczyźnie
1935 - likwidacja Marchlewszczyzny
1938 - likwidacja Dzierżyńszczyzny


   ZAOLZIE (1919 - 1938)   

  5 XI 1918 r. w wyniku uzgodnień lokalnych władz dawnego Księstwa Cieszyńskiego - strony: polska i czeska, dokonały podziału terenu   Śląska Cieszyńskiego wg kryterium etnicznego. Podziału nie uznały władze czeskie w Pradze, dla których utrata części linii kolejowej, łączącej Czechy ze Słowacją biegnącej przez sporny teren była nie do przyjęcia. Wykorzystując trudną sytuację w odradzającej się Polsce, 23 I 1919 roku wojska czeskie wkroczyły na Śląsk Cieszyński. 3 lutego 1919 roku władze czeskie, pod naciskiem Ententy, zgodziły się na przeprowadzenie plebiscytu na spornym terenie, od którego jednak odstąpiła strona polska, ze względu na szykany wobec ludności polskiej w strefie czeskiej terenu plebiscytowego. Latem 1920 roku, wykorzystując zaangażowanie Polski w wojnie z Rosją bolszewicką (ofensywa Tuchaczewskiego na Warszawę), Czesi przeforsowali aby o podziale Śląska Cieszyńskiego zadecydowały mocarstwa zachodnie, na co, pod groźbą wstrzymania dostaw dla wojska, rząd polski musiał się zgodzić. 28 VII 1920 r. Rada Ambasadorów mocarstw dokonała podziału korzystnego dla strony czeskiej, przyznając jej większość spornych terenów. Od 1934 roku władze polskie przygotowywały plany siłowego odzyskania utraconych terenów. 21 IX 1938 r. wykorzystując brak sprzeciwu mocarstw zachodnich na wymuszone przez Niemcy, Włochy i Japonię zmiany granic, strona polska przekazała Czechom ultimatum z żądaniem oddania zamieszkanego przez Polaków tzw. Zaolzia. Ultimatum towarzyszyła koncentracja Wojska Polskiego na granicy z Czechosłowacją. 1 X 1938 r. rząd czeski zgodził się przekazać sporne terytorium Polsce.


   POLSKA DROGA DO UNII   

   CZĘŚĆ 1 - WALKA O WOLNOŚĆ   

W drugiej połowie 1980 roku wybuchły w Polsce żywiołowe strajki robotnicze, zapoczątkowane w lipcu na Lubelszczyźnie i kontynuowane na Wybrzeżu a następnie w całym kraju. Po raz pierwszy w powojennej historii Polski, strajki uzyskały poparcie wszystkich grup zawodowych i społecznych, inteligencji, rolników i "wolnych" organizacji m.in. Wolnych Związków Zawodowych, Komitetu Samoobrony Społecznej KOR, Ruchu Młodej Polski, katolickich organizacji społeczno - politycznych i innych. Strajki a właściwie zryw większości polskiego społeczeństwa, o charakterze ekonomiczno - politycznym, również po raz pierwszy w postulatach swoich zawierał żądania polityczne:- uwolnienie więźniów za przekonania i rejestracja niezależnych od władz komunistycznych, związków zawodowych.

Po trudnych negocjacjach i podpisaniu umowy, między władzą komunistyczną a przedstawicielami polskiego społeczeństwa, 30 sierpnia w Szczecinie, 31 sierpnia w Stoczni Gdańskiej i 3 września w Kopalni Manifest Lipcowy w Jastrzębiu, zakładowe komitety strajkowe przekształciły się w komisje założycielskie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność". 17 września 1980 podjęta została uchwała o utworzeniu ogólnokrajowego Związku Zawodowego i jego nazwie. Po licznych sporach, manifestacjach i strajkach oraz po zapisach w statucie Związku: m.in. przestrzegania konstytucji PRL i uznania kierowniczej roli PZPR w państwie, władza komunistyczna w warszawskim sądzie w dniu 10 listopada 1980 roku zarejestrowała, NSZZ "Solidarność". Do Związku przystąpiło ok. 10 milionów osób tj. ponad 80% pracowników ówczesnego PRL'u w tym członkowie PZPR oraz tajni komunistyczni agenci. Zadaniem tych ostatnich była inwigilacja i wewnętrzne rozbicie Związku, a ogólnie przygotowanie bazy informacyjnej do tego co wkrótce miało nastąpić.

W tym okresie Związek nie pełnił roli typowej platformy zawodowej, był raczej potężnym ruchem społecznym, korzystającym z możliwości jaką dawała tzw. odwilż. M.in. jego działania spowodowały, że:- ograniczono cenzurę, zorganizowano festiwal filmów zakazanych, światło dzienne ujrzała prawda o zbrodni katyńskiej i innych miejscach martyrologii polskiego żołnierza na terenie ZSRR, zaczęto kontrolować wywóz żywności z Polski, utworzono Komitet Obrony Więzionych za Przekonania, kontrolowano wzrost kosztów utrzymania - rekompensaty, skrócono czas pracy - wynegocjowano wolne soboty, zwiększono liczbę miejsc w żłobkach i przedszkolach przy równoczesnym wydłużeniu urlopu macierzyńskiego, zrównano zasiłki rodzinne grup zawodowych i wiele innych zagadnień w tym branżowe statuty, własne wydawnictwa z ogólnopolskim dziennikiem i audycją radiową.

Ruch łączył różnorodne inspiracje ideowe w tym: tradycje niepodległościowe, solidaryzm społeczny i pracowniczy, odrzucanie przemocy w rozwiązywaniu konfliktów społecznych, sprawiedliwość społeczną, samorządność, demokratyczne formy wyboru i sprawowania władzy, kompetentność w obsadzaniu stanowisk kierowniczych, niezawisłość sądowa, decentralizację w zarządzaniu gospodarką, uwolnienie oświaty, kultury, nauki oraz środków masowego przekazu od politycznego nadzoru i indoktrynacji komunistycznej. Najwyższe władze Związku tworzyły:- Zjazd Delegatów i Krajowa Komisja Porozumiewawcza, od września 1981 Komisja Krajowa. Na pierwszego przewodniczącego wybrano: Lecha Wałęsę. W Związku działały sekcje branżowe i zawodowe reprezentowane przez komisje koordynacyjne - górnictwo, oświata, służba zdrowia oraz Sieć Organizacji Zakładowych obejmująca ok. 200 największych przedsiębiorstw w kraju. Grupy te podejmowały problemy reformy gospodarczej i samorządu pracowniczego. Solidarność popierała zarejestrowanie NSZZ Rolników Indywidualnych, NZS studentów oraz wolność do tworzenia niezależnych związków zawodowych i branżowych.

13 grudnia 1981 roku - samozwańcza Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego z gen. Wojciechem Jaruzelskim na jej czele, wypowiedziała wojnę "Solidarności" i narodowi polskiemu. Władzę w kraju przejęło wojsko, internowano i represjonowano kilka tysięcy działaczy Związku, zawieszono działanie niezależnej prasy, kontrolowano media, komunikację, wprowadzono godzinę policyjną, na poruszanie się między miastami wydawano lub nie przepustki, a na rogatkach miast ustawiono posterunki. Zdelegalizowano niezależne organizacje w tym w październiku 1982 roku, NSZZ "Solidarność". Do walki z protestującymi wyprowadzono z koszar wojsko i specjalnie wyszkolone hordy ZOMO. Zakazane były zgromadzenia, wiece, strajki, imprezy kulturalne i rozrywkowe. Nagle Polska, najbardziej wolna spośród krajów obozu komunistycznego cofnęła się do lat pięćdziesiątych.

Po pierwszym szoku, mimo internowania działaczy i represji wobec uczestników manifestacji i protestów, SOLIDARNOŚĆ odrodziła się w podziemiu, nadal w formie zdecentralizowanego, różnorodnego ideowo i organizacyjnie ruchu społecznego. W kwietniu 1982 roku utworzono tajną Tymczasową Komisję Koordynacyjną. Społeczeństwo polskie w większej części wierne ideom "Sierpnia", nieustannie wyrażało swoją niechęć do zaistniałej sytuacji a opór przybierał różne formy:- manifestacje uliczne, strajki, bojkot oficjalnych instytucji m.in. przez aktorów państwowych instytucji w tym TVP, audycje podziemnego radia, wydawnictwa podziemne i możliwość kulturalnego i artystycznego realizowania się w kościołach, współpraca z międzynarodowymi centralami związkowymi a nawet zwykłe oporniki w klapie. Od listopada 1986 Związek został członkiem Światowej Konferencji Pracy i Międzynarodowej Konferencji Wolnych Związków Zawodowych.

W 1987 roku jawna Krajowa Komisja Wykonawcza potwierdziła federacyjną strukturę Związku i samodzielność regionów. Przyjęła formułę stopniowej, długotrwałej budowy społeczeństwa alternatywnego, tworzenia instytucji społecznych niezależnych od "komuny", z przyszłościową możliwością utworzenia rządu. Ten nagromadzony w ciągu ośmiu lat niesamowity potencjał organizacyjno-intelektualny, upór i wola zmian prezentowana przez znaczącą część społeczeństwa, wymierna rola Papieża Polaka, bankructwo ekonomiczne bloku komunistycznego oraz pierestrojka i głasnost w ZSRR (w latach 1986-1988), były powodem rozpoczęcia w 1988 roku rozmów kierownictwa PZPR z opozycją i doprowadziło na początku roku 1989 do obrad "Okrągłego Stołu". Owocem obrad było podpisanie porozumienia m.in. o przeprowadzeniu częściowo wolnych wyborów do Sejmu (dla opozycji 35% miejsc) i w pełni wolnych wyborów do Senatu. Wybory z 4 czerwca 1989 roku przyniosły zwycięstwo "Solidarności" a parlament nazywany "kontraktowym" wybrał co prawda (jednym głosem) gen. Wojciecha Jaruzelskiego na prezydenta, ale tekę premiera otrzymał kandydat "Solidarności" Tadeusz Mazowiecki - doradca Komitetu Strajkowego w Gdańsku z 1980 roku. 29 grudnia 1989 roku Sejm przyjął nową konstytucję, zmienił nazwę państwa i przywrócił godło II Rzeczpospolitej. Tym samym Polska Ludowa przeszła do historii. Polski consensus zapoczątkował proces rozpadu bloku komunistycznego a jałtański ład, czterdzieści cztery lata po zakończeniu II Wojny Światowej przestał istnieć.


   CZĘŚĆ 2 - NEGOCJACJE Z UNIĄ   

W 1988 roku Polska (jeszcze z przyzwoleniem Moskwy) i w ślad za Węgrami nawiązuje współpracę ze Wspólnotą Europejską (bojkotowaną dotychczas przez RWPG bloku komunistycznego). W następnym roku rząd Tadeusza Mazowieckiego zawiera umowy o handlu i współpracy z WE a w roku 1990 powołuje do życia przedstawicielstwo RP przy WE w Brukseli. W tym też roku rozpoczynają się pierwsze negocjacje stowarzyszeniowe. W roku 1991 Polska, Czechosłowacja i Węgry podpisują w Brukseli Układ Europejski o stowarzyszeniu z WE. Część handlowa układu wchodzi w życie w marcu 1992 roku a we wrześniu Polska, Czechosłowacja i Węgry składają w Luksemburgu memorandum tzw. Grupy Wyszehradzkiej, dotyczące negocjacji członkowskich, wspólnego kalendarza i kryteriów integracji. W 1993 roku na szczycie w Kopenhadze ustalono, że członkami WE zostaną wszystkie państwa Europy Środkowej i Wschodniej, które spełnią kryteria polityczne: demokracja i pluralizm.

8 kwietnia 1994 w ślad za Węgrami, Polska składa wniosek o członkostwo w Unii Europejskiej. W roku następnym kanclerz Niemiec Helmut Kohl i prezydent Francji Jacques Chirac składają deklarację o perspektywach przystąpienia Polski, Czech i Węgier do UE w roku 2000. Jednak spory Polska - UE dotyczące m.in. bezcłowego importu części do samochodów Daewoo, restrukturyzacji sektora paliwowego i hutnictwa przedłużają czas negocjacji w efekcie czego w czerwcu 1996 roku na szczycie UE we Florencji premier Włodzimierz Cimoszewicz uznaje, że rok 2000 wstąpienia Polski do UE jest nierealny. W roku 1997 po opublikowaniu przez Komisję Europejską opinii o kandydatach do UE, podjęto negocjacje z pierwszą szóstką kandydatów, w tym z Polską.

Listopad 1997 - styczeń 1999 - Unia wprowadza embargo na polskie produkty mleczne. Maj 1998 - Komisja Europejska wstrzymuje 34 mln euro z 212 mln przeznaczonych dla Polski. Uzasadnienie - złe przygotowanie części projektów. Opublikowany w 1998 roku raport Komisji Europejskiej o postępach Polski na drodze do członkostwa, pozytywnie ocenia Polskę w spełnianiu kryteriów politycznych i ekonomicznych, ale wytyka braki w dostosowaniu prawodawstwa i instytucji do norm Unii. Drugi raport Komisji z 1999 roku ocenia dostosowania prawne i instytucjonalne jako zbyt wolne, umieszczając w tej dziedzinie Polskę na ostatnim miejscu, obok Czech. Ale już raport z listopada 2000 roku wymienia Polskę wraz z Węgrami i Estonią jako najbliższych spełnienia ekonomicznych kryteriów członkostwa w UE.

W grudniu 2000 roku na zgromadzeniu w Nicei przyjęto reformę dostosowującą instytucje UE do przyjęcia nowych państw. Polska otrzymała 27 głosów na 345 w przyszłej Radzie Ministrów oraz 50 miejsc na 732 w Parlamencie Europejskim. W czerwcu 2001 roku podczas szczytu UE w Goeteborgu szefowie państw członkowskich zobowiązali się, zakończyć negocjacje członkowskie przed końcem 2002 roku i przystąpić do Unii w 2004 roku. "Proces poszerzenia jest nieodwracalny. Pod warunkiem, że postępy na drodze do spełnienia kryteriów członkostwa będą kontynuowane w niezmienionym tempie, mapa drogowa powinna umożliwić zakończenie negocjacji do końca 2002 roku w wypadku tych krajów kandydujących, które będą gotowe" - oświadczyli przywódcy Piętnastki w dokumencie końcowym szczytu. (...) Celem jest, aby państwa kandydujące mogły już jako członkowie uczestniczyć w wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2004 roku.

Czwarty Raport Komisji z listopada 2001 roku ocenił polskie postępy na ogół pozytywnie, dając wyraźnie do zrozumienia, że Polska ma szanse zakończyć negocjacje do końca 2002 roku i przystąpić do UE w 2004. Potwierdził to dokument końcowy grudniowego szczytu UE w Laeken wymieniający Polskę wśród dziesięciu krajów kandydujących do UE, które mają szansę na członkostwo w 2004 roku. W czerwcu 2002 roku na szczycie UE w Sewilli potwierdzono poszerzenie Unii w roku 2004, ale nie sprecyzowano dokładnej daty miesiąca. W październiku na szczycie w Brukseli przyjęto uzgodnienia prezydenta Francji Jacquesa Chiraca i kanclerza Niemiec Gerharda Schroedera, żeby zamrozić wydatki rolne Unii w latach 2007-2013 na poziomie z 2006 roku. W rezultacie Polska mogłaby wykorzystać z funduszy dla uboższych krajów i regionów 12,4 mld euro, tj. 1,4 mld mniej niż chciała Komisja.

18 listopada 2002 roku, szefowie dyplomacji Piętnastki postanowili, że Polska i dziewięć innych krajów kandydujących przystąpią do Unii Europejskiej najprawdopodobniej 1 maja 2004 roku. 14 grudnia 2002 na szczycie UE w Kopenhadze Polska zakończyła negocjacje akcesyjne. 7-8 czerwca 2003 roku w referendum, większa część społeczeństwa polskiego wyraziła wolę przystąpienia do Unii. 1 maja 2004 - Polska przystąpiła do Unii Europejskiej


GOSPODARKA
LUDNOŚĆ
MAPY
RÓŻNE