STRONA GŁÓWNA
KALENDARIUM
POCZET
DYNASTIE
PREZYDENCI
GODŁA
STOLICE
WOLNE MIASTA
AUTONOMIE
    Poczet królów




MIESZKO I (ok. 935-992)

Książę Polan z dynastii Piastów. Zjednoczył część plemion Zachodniej Słowiańszczyzny. W celu umocnienia tworzonej państwowości przyjął w 966 chrzest i poślubił czeską księżniczką Dobrawę, a po jej śmierci Odę, córkę margrabiego Dytrycha. Rozpoczął chrystianizację państwa oraz budowę organizacji kościelnej. Dokumentem "Dagome iudex" oddał państwo pod protekcję papiestwa.





BOLESŁAW CHROBRY (967-1025)

Pierworodny syn Mieszka I i czeskiej księżniczki Dobrawy. Doprowadził do kanonizacji biskupa Wojciecha (999). W roku następnym przyczynił się do powstania metropolii gnieźnieńskiej i trzech biskupstw. Sojusznik cesarza Ottona III, gościł go w 1000 roku w Gnieźnie. W 1018 roku zdobywa Kijów, osadzając na ruskim tronie swojego zięcia Światopełka I. W 1019 roku przyłączył Grody Czerwieńskie. Upragniona koronacja nastąpiła w ostatnim roku jego życia - w 1025.





MIESZKO II LAMBERT (990-1034)

Drugi syn Bolesława Chrobrego. Został królem z woli ojca. Bracia Bezprym i Otton, nie pogodzili się z decyzją ojca. Za panowania Mieszka II Polska utraciła Morawy, Łużyce, Pomorze oraz Grody Czerwieńskie. W 1031 po ataku Jarosława Mądrego, Mieszko II zbiegł do Czech, gdzie został uwięziony przez księcia Udalryka. Na polskim tronie zasiadł starszy brat Bezprym. W 1032 Mieszko II zrzeka się tytułu królewskiego i składa hołd cesarzowi Konradowi II. Polska zostaje podzielona na dzielnice. W tymże roku Mieszko odzyskuje władzę i doprowadza do zjednoczenia pozostałości państwa. Po jego śmierci (1034) następuje ponowny rozpad państwa polskiego.





KAZIMIERZ I KAROL ODNOWICIEL (1016-1058)

Syn Mieszka II. W 1037 roku zbuntowani możnowładcy wygnali Kazimierza z kraju. Ok. roku 1038 czeski książę Brzetysław najechał ziemie polskie. Kazimierz, z Węgier udał się do Niemiec, gdzie w 1039 cesarz Henryk III, udzielił mu militarnego i finansowego wsparcia. Pomocy udzielił również książę ruski Jarosław Mądry, którego siostrę Marię Dobroniegę Kazimierz pojął za żonę. Odnowiciel odzyskał Wielkopolskę i ziemię Wiślan z Krakowem. Na mocy układu z Ratyzbony Brzetysław zrzekł się ziem polskich poza Śląskiem i Łużycami (1041). Wobec zniszczenia Poznania i Gniezna, stolicę przeniesiono do Krakowa. Rok później wspólnie z Jarosławem Mądrym odzyskał Mazowsze a w roku 1050 (wbrew woli cesarskiej) Śląsk. Zmarł 28 listopada 1058 roku w Poznaniu. Miał czterech synów.





BOLESŁAW II SZCZODRY, ŚMIAŁY (1039-1081)

Pierworodny syn Kazimierza Odnowiciela. Nadrzędnym celem jego polityki było powstrzymanie ekspansji niemieckiej. Miało temu służyć utrzymywanie na tronach Rusi i Węgier przyjaznych władców. W Europie zachodniej trwał w tym czasie konflikt o dominację pomiędzy papieżem Grzegorzem VII i cesarzem Henrykiem IV. W sporze tym Polska opowiedziała się za papieżem, co obok osłabienia pozycji cesarza miało zaowocować uzyskaniem korony królewskiej. Bolesław II koronował się w 1076 roku. Kraj starał się trzymać żelazną ręką, co powodowało wiele niezadowolenia. Głównym wyrazicielem krytyki stał się biskup krakowski Stanisław Szczepanowski, którego król skazał na śmierć za zdradę. Doprowadziło to do udzielenia mu ekskomuniki i buntu możnowładztwa. W 1079 Bolesław II uciekł na Węgry, gdzie po kilku latach zmarł.





WŁADYSŁAW HERMAN (1043-1102)

Po ucieczce Bolesława Śmiałego na tronie zasiadł młodszy syn Kazimierza Odnowiciela, Władysława Hermana. Jednak faktyczną władzę sprawował palatyn Sieciech, co powodowało liczne konflikty z możnymi. Ok. 1088 r. po śmierci żony, Judyty, z którą miał syna Bolesława, Władysław ożenił się z córką cesarza Henryka IV Judytą Marią. Politykę zagraniczną oparł na porozumieniu uznając prawo Czech do Śląska. Nastąpił okres osłabienia państwa. Możnowładztwo umacniało się, popierając synów panującego. W rezultacie, w 1097 roku doszło do podziału kraju między synów - Zbigniew otrzymał Wielkopolskę, Kujawy i ziemię sieradzko-łęczycką, a Bolesław - Małopolskę i Śląsk. Władysław zatrzymał Mazowsze wraz z władzą zwierzchnią nad księstwami. W roku 1101, po negocjacjach pod przewodnictwem arcybiskupa gnieźnieńskiego, Władysław zgodził się na wygnanie palatyna Sieciecha.





BOLESŁAW KRZYWOUSTY (1085-1138)

Syn Władysława Hermana. Po śmierci ojca wygnał brata Zbigniewa, w którego obronie wystąpił cesarz Henryk V i w 1109 r. dokonał najazdu na Śląsk. Bolesław pobił wojska cesarskie w bitwie pod Wrocławiem i cesarz wycofał się ze Śląska. Zbigniew z rozkazu Bolesława został oślepiony i wkrótce zmarł. Za zbrodnię Bolesław został obłożony klątwą kościelną. W 1118 r. stłumił bunt wojewody Skarbimira. W 1119 odzyskał Pomorze Gdańskie, a w latach 1121-1122 zhołdował Pomorze Zachodnie, czyniąc tamtejszego księcia Warcisława swym lennikiem. W 1129 zawarł sojusz z duńskim księciem Magnusem Silnym a rok później przeprowadził wspólną wyprawę na Rugię. Pod koniec życia z powodzeniem walczył o utrzymanie niezależności polskiego Kościoła. W swym testamencie Bolesław Krzywousty podzielił państwo polskie między trzech synów.





WŁADYSŁAW II WYGNANIEC (1105-1159)

Najstarszy syn Bolesława Krzywoustego - w myśl testamentu został księciem zwierzchnim Polski (1138-1146). W 1127 ożenił się z Agnieszką Babenberg, wywodzącą się z rodziny cesarskiej. Próbował na powrót zjednoczyć Polskę. W 1143 r. wsparty sojuszami z Rusią, Czechami i cesarstwem, uderzył na dzielnice braci. Jego zwycięstwo było przygniatające i wspaniałomyślnie pozostawił braci na ich dzielnicach. W 1146 decyduje się jednak na ostateczną rozprawę. Bez przeszkód zajął Mazowsze zmuszając Bolesława i Mieszka do wycofania się do Poznania. Tam jednak wybuchł bunt możnych nie zgadzających się z polityką Władysława. Władysław musiał ratować się ucieczką do Niemiec. W 1157 r. doprowadził do najazdu cesarza Fryderyka Barbarossy na Polskę, ale na tron senioralny już nie powrócił. Zapoczątkował linię Piastów Śląskich





BOLESŁAW IV KĘDZIERZAWY (1125-1173)

Syn Bolesława Krzywoustego, zgodnie z testamentem objął we władanie Mazowsze. Pozostawał pod wpływem matki Salomei i palatyna Wszebora. Pierwszy konflikt z seniorem miał miejsce w 1141 roku, kiedy Salomea bez zgody Władysława II próbowała wydać swoją córkę za syna księcia kijowskiego. Niestety książę wolał związać się z potężnym seniorem, wydając swoją córkę za syna Władysława. Przymierze to zaowocowało w 1143 r. wyprawą zbrojną seniora na braci. W 1145 r. doszło do otwartej wojny. Po oddaniu Mazowsza i oblężeniu Poznania, wiosną 1146 r. bunt możnych i klątwa kościelna sprawiły, że senior poniósł klęskę. Po ucieczce Władysława, Bolesław został księciem zwierzchnim Polski (1146-1173). W 1157 jego wojska zostały pokonane przez siły cesarza Fryderyka Barbarossę. Bolesław składa hołd i płaci kontrybucję.





MIESZKO III STARY (1126-1202)

Syn Bolesława Krzywoustego, zgodnie z testamentem objął zachodnią Wielkopolskę. Z bratem Bolesławem w opozycji do Władysława II, którego w 1146 roku udało się pokonać i wypędzić. Pierwsza żona Elżbieta węgierska, zmarła 1154 r.; na drugą wybrał Eudoksję, córkę księcia kijowskiego, co zapewniło spokój na granicy wschodniej. Po śmierci Bolesława Kędzierzawego (1173), Mieszko III zostaje księciem seniorem. W 1177 w wyniku buntu możnych utracił władzę i uchodzi z kraju. Tron senioralny objął Kazimierz Sprawiedliwy Z pomocą namiestnika Pomorza Gdańskiego Mściwoja I, zajmuje wschodnią Wielkopolskę. Kilka lat rządził w imieniu Leszka Białego. W 1191 podjął próbę przejęcia Małopolski. Po śmierci Kazimierza Sprawiedliwego ponowił próbę i w bitwie pod Mozgawą (1195) został ranny. W 1198 po pertraktacjach z wdową po Kazimierzu, Heleną za zwrot Kujaw odzyskuje Małopolskę. W 1199 zostaje pozbawiony części uprawnień, ale zachował tytuł księcia.





KAZIMIERZ II SPRAWIEDLIWY (1138-1194)

Syn Bolesława Krzywoustego pod opieką matki Salomei w jej wdowiej oprawie w Łęczycy. Po śmierci matki opiekę przejął Bolesław Kędzierzawy. Po przegranej wojnie z Fryderykiem Barbarossą, wysłany do Niemiec jako zakładnik lojalności Bolesława i Mieszka wobec cesarza (1157-61). W otrzymaniu własnej dzielnicy napotykał sprzeciw Bolesława. Zmiana nastąpiła w 1166 r., gdy bezpotomny Henryk w testamencie zapisał Kazimierzowi Sandomierszczyznę. Bolesław postanowił inaczej i Kazimierz otrzymał tylko trzecią część dzielnicy. W 1173 po śmierci Bolesława, władzę objął Mieszko III, który zwrócił przyznaną Sandomierszczyznę. W 1177 bunt możnowładców przeciw rządom Mieszka III wyniósł Kazimierza na księcia zwierzchniego. W 1186 r. objął Mazowsze i Kujawy. Na zjeździe w Łęczycy w 1180 nadał Kościołowi liczne przywileje za co uzyskał zgodę na dziedziczenie dzielnicy krakowskiej.





WŁADYSŁAW III LASKONOGI (ok. 1165-1231)

Najmłodszy syn Mieszka III Starego. Ożenił się z Łucją, córką księcia rugijskiego. Książę gnieźnieński i poznański, tron krakowski objął po śmierci ojca w 1202 r. W 1206 po buncie możnych, utracił Kraków, na rzecz Leszka Białego. W 1216 chcąc uniknąć konfrontacji ze stronnictwem arcybiskupa Henryka Kietlicza wydziela z Wielkopolski należną ojcowiznę Władysławowi Odonicowi. W 1217 Laskonogi i Leszek Biały, nie posiadający wówczas męskich potomków, zawarli układ o wzajemnym dziedziczeniu posiadłości. W tymże roku gdy znaczenie arcybiskupa Kietlicza zmalało, uderzył na ziemie bratanka Odonica zmuszając go do ucieczki z kraju. Po śmierci Leszka Białego upomniał się o tron krakowski. Do tronu roszczenia zgłosił również panujący na Mazowszu książę Konrad, brat Leszka Białego, który wraz z Odonicem i innymi stronnikami najechał Wielkopolskę gromiąc oddziały Władysława Laskonogiego. Po klęsce Laskonogi schronił się na Śląsku na dworze księcia Henryka Brodatego, któremu w testamencie zapisał swoje posiadłości.





LESZEK BIAŁY (ok. 1186-1227)

Syn Kazimierza Sprawiedliwego i Heleny księżniczki znojemskiej - książę krakowski, sandomierski i kujawski. Po śmierci ojca (1194) władzę nad dzielnicą senioralną za malołetniego Leszka przejęła rada regencyjna. Faktu tego nie uznał Mieszko III Stary. W 1195 nad Mozgawą doszło do krwawej bitwy stronnictw. Mieszko III Stary powrócił na tron po pertraktacjach i ugodzie zawartej z matką Leszka - Heleną. Za rezygnację z tronu, Leszek uzyskał zwrot Kujaw i uznanie go za następcę w Małopolsce. Po śmierci Mieszka III Starego (1202) możni krakowscy na czele z wojewodą zaproponowali objęcie dzielnicy Leszkowi, stawiając jednak żądanie odsunięcia od władzy palatyna Goworka. Po śmierci wojewody Mikołaja (1206) możni ponownie zaprosili do Krakowa Leszka, tym razem nie stawiając warunków. Rządy Leszka na Wawelu trwały do 1210 r., kiedy to papież Innocenty III, przywrócił seniorat wg statutu Bolesława Krzywoustego, unieważniając wcześniejszy dokument protekcyjny według którego Stolica Apostolska uznała Leszka Białego za prawowitego władcę Krakowa. Wobec tych faktów pretensje do tronu krakowskiego zgłosił najstarszy z Piastów, książę raciborski Mieszko Plątonogi. Nie chcąc się pogodzić z decyzją papieską, arcybiskup Kietlicz postanowił zwołać w lipcu 1210 roku do Borzykowej, synod kościelny połączony ze zjazdem książąt i świeckich możnych. Tymczasem Mieszko Plątonogi korzystając z pomocy małopolskich Gryfitów, zamiast udać się do Borzykowej - zajął Wawel, gdzie rządził do maja 1211 roku, kiedy to zmarł, W tymże roku arcybiskup Kietlicz uzyskał nowy papieski dokument, potwierdzający prawa Leszka do księstwa krakowskiego. Leszek Biały został zamordowany na wiecu książąt w Gąsawie w listopadzie 1227 roku, prawdopodobnie przez ludzi Świętopełka II. Z małżeństwa zawartego w 1207 roku z Grzymisławą, córką Ingwara, księcia łuckiego pozostawił dwoje znanych dzieci: córkę Salomeę i syna Bolesława zwanego Wstydliwym.





HENRYK BRODATY (1168-1238)

Syn Bolesława Wysokiego, książę wrocławski; żona Jadwiga (późniejszą świętą). Odzyskał ziemię lubuską, wraz z przynależnym do Łużyc Gubinem. Zawarł trójprzymierze z Leszkiem Białym i Władysławem Laskonogim, którego głównym celem były wyprawy przeciw pogańskim Bałtom (1222-23). Pomysłodawca sprowadzenie do Polski Krzyżaków, zrealizowany w 1226 r. Ciężko ranny na zjeździe w Gąsawie 24 XI 1227 r. Po śmierci Leszka Białego, jako namiestnik Władysława Laskonogiego, który zajęty był wojną z bratankiem w Wielkopolsce, zajął Kraków o którego tron upomniał się brat Leszka Białego, Konrad. W 1229 na wiecu w Spytkowicach, Henryka pojmano i ciężko rannego uwięziono w Płocku. Wypuszczono po interwencji żony Jadwigi u Konrada. Po śmierci Laskonogiego i przy poparciu możnowładców Henrykowi udało się (do 1232) wyprzeć księcia Konrada z większości terenu Małopolski - w 1233 r. w Chełmie podpisano ugodę. W 1234 Brodaty przy poparciu możnych zajął połowę Wielkopolski, tworząc "Monarchię Henryków Śląskich", którą współrządził ze swoim synem Henrykiem II Pobożnym.





BOLESŁAW V WSTYDLIWY (1226-1279)

Syn Leszka Białego i księżniczki ruskiej, Grzymisławy, książę krakowski, sandomierski, ostatni z małopolskiej linii Piastów Przydomek Wstydliwy nadany z racji ślubów czystości, które złożył wspólnie z żoną Kingą. Na mocy aktu z Cieni Władysław Laskonogi adoptował Bolesława, czyniąc go sukcesorem ziemi krakowskiej i wielkopolskiej. Po śmierci Laskonogiego (1231), zgodnie z testamentem sukcesorem w Krakowie i Wielkopolsce został Henryk Brodaty. W 1233 Konrad mazowiecki zwabił Grzymisławę z Bolesławem i uwięził w Czersku, następnie w klasztorze Sieciechowie. Bolesławowi i matce udaje się uciec. Ukryci przez Henryka Brodatego w podkrakowskim zamku w Skale. Po śmierci Henryka Brodatego w 1238 r. opiekę nad Bolesławem przejął syn Brodatego, Henryk Pobożny. W roku 1241 Mongołowie dokonali pierwszego najazdu na Polskę. Bolesław wraz z żoną uciekli na Węgry, a po klęsce Węgier, na Morawy skąd powrócili do kraju. 25 V 1243 wojska Małopolan pokonały siły Konrada w bitwie pod Suchodołem, dzięki czemu Bolesław odzyskał Kraków. Od roku 1245 wraz z Bolesławem Pobożnym należał do węgierskiego sojuszu w wojnach przeciw Czechom. Sojusz uległ rozpadowi po śmierci króla Węgier Stefana V w 1272 roku. W 1259 Mongołowie z Rusinami dokonali drugiego najazdu na Polskę. Wstydliwy ucieka z kraju i powraca dopiero gdy Mongołowie opuścili Małopolskę. W 1265 adoptował księcia sieradzkiego Leszka Czarnego, który stał się prawowitym dziedzicem księstwa krakowsko-sandomierskiego. W latach 1265-1278 walczył z książętami ruskimi i Litwinami. W 1277 zawarł w Opawie pokój z Czechami i stał się ich sojusznikiem w walce z królem niemieckim Rudolfem Habsburgiem. Bolesław Wstydliwy zmarł 7 grudnia 1279 r.





LESZEK CZARNY (1241-1288)

Najstarszy syn Kazimierza I kujawskiego i Konstancji wrocławskiej. Książę sieradzki, łęczycki, inowrocławski, krakowski i sandomierski. W 1265 poślubił Gryfinę córkę Rościsława, bana Slawonii i Maczwy. Po śmierci ojca (1267) do posiadanego Sieradza dołączył księstwo łęczyckie. Sprzymierzony z Bolesławem V Wstydliwym, przez którego został usynowiony. Brał udział w wyprawach przeciwko Czechom w wojnie węgiersko-czeskiej. Po śmierci Bolesława V Wstydliwego (1279), odziedziczył księstwo krakowskie i sandomierskie. 23 lutego 1280 w bitwie pod Goźlicami rozbił wojska księcia halickiego, Lwa Daniłowicza, który oblegał Sandomierz. Następnie zorganizował wyprawę odwetową, paląc i grabiąc ziemie aż po Lwów. W 1282 zatrzymał Jaćwingów, którzy wtargnęli na ziemię lubelską. Ruszył w pogoń za najeźdźcą i w krwawej bitwie za Narwią całkowicie rozbił przeciwnika. Klęska Jaćwingów spowodowała odwetowy najazd wojsk litewskich (1283), które zostały rozbite w bitwie pod Rowinami. Mimo sukcesów militarnych, pozycja Leszka w księstwie krakowsko-sandomierskim nie była mocna. U progu lat osiemdziesiątych miały miejsce spory m.in. z biskupem krakowskim Pawłem, któremu odmówił przyznania uprawnień immunitetowych, oraz z wdową po Bolesławie V Wstydliwym, świętą Kingą, o zapisaną oprawę wdowią - Sądecczyznę - ważną strategicznie ziemię przez, którą wiodła droga na Węgry. Na zjeździe w Łagowie (1282/83), biskup Paweł został przez Leszka uwięziony i uwolniony dopiero po interwencji polskiego Kościoła. W listopadzie 1286 Leszek Czarny podpisał ugodę z biskupem; wypłacił odszkodowanie i uznał uprawnienia immunitetowe. W 1285 miał miejsce bunt rycerstwa. Przeciwko księciu wystąpili: wojewoda sandomierski Otto Toporczyk, kasztelan krakowski Janusz oraz wojewoda krakowski Żegota. Bunt zaskoczył Leszka, który ewakuował się na Węgier. 3 maja 1285 r. doszło do rozstrzygającej bitwy nad Rabą, w której to Leszek Czarny dzięki pomocy węgierskiej odniósł zwycięstwo, zmuszając przeciwników politycznych do opuszczenia kraju. Na przełomie lat 1287/88 miał miejsce III najazd Tatarów na Małopolskę. Wobec przewagi najeźdźców rycerstwo i ludność schronili się w dobrze obwarowanych grodach, których nieudało się zdobyć Tatarom. Leszek Czarny zmarł bezpotomnie 30 września 1288 roku w Krakowie.





PRZEMYSŁ II (1257-1296)

Syn księcia wielkopolskiego Przemysła I (zmarł przed narodzeniem syna) i księżniczki śląskiej Elżbiety. Książę poznański, wielkopolski, krakowski, pomorski, król Polski. 27 maja 1272 dowodził wyprawą na Nową Marchię. Zdobył gród w Strzelcach Krajeńskich a następnie grodu w Drzeniu. W tym samym roku zawarł sojusz z księciem Pomorza Gdańskiego Mściwojem II. Wspólna pomorsko-wielkopolska wyprawa na Gdańsk w celu usunięcia Brandenburczyków, zakończyła się odzyskaniem grodu i całkowitym wyparciem wroga z terytorium Pomorza. Własną dzielnicę Przemysł II - księstwo poznańskie otrzymał w 1273 r. W 1279 po śmierci stryja Bolesława Pobożnego, na którego dworze wychowywał się, został księciem Wielkopolski. Współpracując z arcybiskupem gnieźnieńskim Jakubem Świnką, dążył do zjednoczenia księstw piastowskich. W 1290 na mocy testamentu księcia wrocławskiego Henryka IV Prawego objął księstwo krakowskie. Jednak nie mając poparcia możnych, ustąpił Małopolskę na rzecz Przemyślidy. W 1293 dzięki mediacji arcybiskupa Jakuba Świnki wszedł w sojusz z książętami kujawskimi: Władysławem Łokietkiem i Kazimierzem łęczyckim. Sojusz miał na celu odzyskanie Krakowa. Po śmierci księcia gdańskiego Mściwoja II w 1294 zgodnie z ustaleniami układu kępińskiego z 1282 Przemysł II objął Pomorze Gdańskie. Wzmocniło to jego pozycję i umożliwiło koronację na króla Polski 26 czerwca 1295 r. w Gnieźnie. Dziewięć miesięcy później, 8 lutego 1296 został zamordowany podczas nieudanej próby porwania dokonanej w Rogoźnie z inspiracji margrabiów brandenburskich.





WACŁAW II (1271-1305)

Pochodził z dynastii Przemyślidów. Syn króla czeskiego Przemysła Ottokara II i księżniczki halickiej Kunegundy. Po śmierci ojca, mając zaledwie siedem lat, znalazł się na łasce króla niemieckiego Rudolfa I Habsburga. W tym czasie, rządy regencyjne w Czechach i na Morawach objął z woli Rudolfa I, margrabia brandenburski Otton Wysoki. Wacława wywieziono do Berlina, a następnie do Szpandawy, jako zakładnika mającego zapewnić bierność Czechów na rabunkową polityką Brandenburczyków. W 1283 r. po rezygnacji Ottona z regencji, Wacław II powrócił do Pragi. Władzę nad Czechami i Morawami, aż do śmierci w 1285 r. przejęła matka - Kunegunda. Po śmierci matki, doradcą Przemyślidy został biskup praski Tobiasz, który wynegocjował z Habsburgami układ (1288). Za rezygnację z ojcowskich nabytków w Austrii, uzyskał pomoc w ekspansji Czech na Polskę. Okazja nadarzyła się jeszcze w 1288 r. w związku z bezpotomną śmiercią księcia krakowskiego Leszka Czarnego, żonatego z ciotką Przemyślidy - Gryfiną. 10 I 1289 r. hołd lenny Wacławowi, złożył zagrożony przez Henryka Prawego - Kazimierz bytomski. Wkrótce do Kazimierza dołączyli jego trzej bracia. Nagły zgon w czerwcu 1290 Henryka IV Prawego (w testamencie zwrócił Wacławowi ziemię kłodzką), umożliwił księciu czeskiemu objęcie tronu krakowskiego. W 1296 śmierć największego konkurenta - zamordowanego, króla Polski Przemysła II - umożliwiła Wacławowi prowadzenie skuteczniejszej polityki. W 1297 roku za zgodą Rudolfa Habsburga, Wacław II koronował się w Pradze na króla czeskiego, a w 1300 r. w katedrze gnieźnieńskiej na króla Polski. W 1301 r. śmierć księcia jaworskiego i świdnickiego - Bolka I i rządy regencyjne nad pozyskanymi dzielnicami, sprawiły, że prawie cała Polska, znalazła się w rękach Wacława. W tymże roku udało się zdobyć tron węgierski dla jedynego syna Wacława III (jako Władysław V). Rosnące znaczenie Przemyślidów wzmogły koalicję antyczeską. W 1303 papież Bonifacy VIII ogłosił, że Władysław V sprawuje rządy na Węgrzech bezprawnie i zakwestionował prawo do korony polskiej Wacława. W 1304 r. Wacław II, nie chcąc stracić Węgier, podjął wyprawę zbrojną, która wobec unikania przez Węgrów walki, nie mogła się rozstrzygnąć i zagrożony inwazją króla Albrechta na Czechy, wycofał się do Pragi. W 1304 r. Władysław Łokietek, korzystając z pomocy książąt halickich i węgierskich magnatów, opanował Wiślicę. Rządy czeskie w Polsce przestał popierać również Bolesław mazowiecki. Wacław II zmarł na gruźlicę 21 czerwca 1305 r.





WŁADYSŁAW ŁOKIETEK (OK. 1260-1333)

Syn Kazimierza I kujawskiego, ojciec Kazimierza III Wielkiego; od roku 1267 książę łęczycki i kujawski a od roku 1320 król polski. Dążył do zjednoczenia ziem polskich - m.in. zdobył ziemię sandomierską, opanował Małopolskę i Wielkopolskę, objął zwierzchnictwo nad Pomorzem Gdańskim. W roku 1312 stłumił tak zwany bunt wójta Alberta. Zajęcie przez Krzyżaków Pomorza Gdańskiego 1308-09 rozpoczęło wojny z Zakonem, które doprowadziły do utraty w 1332 roku Kujaw.





KAZIMIERZ III WIELKI (1310-1370)

Syn Władysława Łokietka, ostatni z dynastii Piastów, od roku 1333 król polski, W roku 1343 odzyskał od Krzyżaków Kujawy i ziemię dobrzyńską. W latach 1340-66 toczył zwycięskie walki o Ruś Halicko-Wołyńską. Dbał o rozwój gospodarczy kraju i jego obronność; prowadził szeroką akcję budowlaną i osadniczą, skodyfikował prawo, zreformował wojsko i skarb. W roku 1364 założył w Krakowie pierwszy w Polsce uniwersytet.





LUDWIK WĘGIERSKI (1326-1382)

Król Węgier, od 1370 roku król Polski; syn Karola Roberta Andegaweńskiego i Elżbiety Łokietkówny, ojciec królowej polskiej Jadwigi. Za jego panowania nastąpił rozkwit potęgi Węgier. W Polsce rządy powierzył matce, zabiegając o następstwo tronu w Polsce dla swoich córek. W 1374 roku wydał koszycki przywilej dla szlachty i miast, gwarantujący szlachcie m.in. nienaruszalność jej dotychczasowych praw i przywilejów oraz wielokrotne zmniejszenie podatku poradlnego. W zamian uzyskał zgodę na dopuszczenie swoich córek do sukcesji tronu polskiego.





JADWIGA ANDEGAWEŃSKA (1374-1399)

Święta, córka Ludwika Węgierskiego, od 1384 roku król Polski, żona Władysława II Jagiełły od roku 1386, po jego koronacji zachowała swoje prawa królewskie. Przyczyniła się do odnowienia Akademii Krakowskiej. W roku 1997 kanonizowana.





WŁADYSŁAW JAGIEŁŁO (1348-1434)

Syn Olgierda, ojciec m.in. Władysława III Warneńczyka i Kazimierza IV Jagiellończyka. Od roku 1377 wielki książę litewski, a od 1401 roku najwyższy książę litewski. Król polski od 1386. W roku 1386 zawarł z Polską unię w Krewie, przyjął chrzest i poślubił polską królową Jadwigę. W 1387 rozpoczął chrystianizację Litwy. W latach 1409-11 toczył wojnę z zakonem krzyżackim (1410 zwycięstwo pod Grunwaldem). W roku 1413 unią zawartą w Horodle zacieśnił związek Wielkiego Księstwa Litewskiego z Polską. Rozszerzył przywileje szlachty. Od Władysława Jagiełły wywodzi się dynastia Jagiellonów.





WŁADYSŁAW WARNEŃCZYK (1424-1444)

Syn Władysława II Jagiełły. Od roku 1434 król polski a od 1440 król węgierski. Poległ w bitwie z Turkami pod Warną.





KAZIMIERZ JAGIELLOŃCZYK (1427-1492)

Syn Władysława II Jagiełły. Od roku 1440 wielki książę litewski a od 1447 król polski. W wyniku wojny trzynastoletniej 1454-66 z Krzyżakami przyłączył do Polski Pomorze Gdańskie (tzw. Prusy Królewskie) i Warmię; osadził syna, Władysława, na tronie czeskim i węgierskim. Nadał szlachcie przywileje w Cerekwicy i Nieszawie.





JAN OLBRACHT (1459-1501)

Syn Kazimierza IV Jagiellończyka. Od 1492 roku król polski. W roku 1496, za cenę udziału szlachty w wyprawie na Mołdawię, wydał tzw. konstytucje piotrkowskie (statuty piotrkowskie), które polepszały położenie prawne szlachty w Polsce, nadając jej rozliczne przywileje. W 1497 zorganizował nieudaną wyprawę przeciw hospodarowi mołdawskiemu.





ALEKSANDER JAGIELLOŃCZYK (1461-1506)

Syn Kazimierza IV Jagiellończyka. Od roku 1492 wielki książę litewski a od 1501 król polski. W latach 1492-94 i 1500-03 toczył niepomyślne wojny z Moskwą. W roku 1499 zawarł tak zwaną unię wileńską (unia krakowsko-wileńska) - wznowienie unii personalnej Polski i Wielkiego Księstwa Litewskiego, przerwanej w 1492 r. po śmierci Kazimierza Jagiellończyka. W roku 1505 sejm wymusił na Aleksandrze konstytucję nihil novi, wg której król bez zgody sejmu nie mógł wydawać ustaw.





ZYGMUNT STARY (1467-1548)

Syn Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki. Od roku 1506 wielki książę litewski i król polski. Rządy sprawował opierając się na magnatach. W roku 1515 zawarł sojusz z Habsburgami. W walkach z Moskwą (1514) utracił Smoleńsk. Akceptował sekularyzację (zeświecczenie) zakonu krzyżackiego i w 1525 przyjął hołd Albrechta Hohenzollerna (nazwany później hołdem pruskim). W roku 1526 (formalnie 1529) wcielił Mazowsze do Korony. Za panowania Zygmunta Starego nastąpił rozkwit gospodarczy i kulturalny Polski - był to początek złotego wieku.





ZYGMUNT II AUGUST (1520-1572)

Syn Zygmunta I Starego i Bony. Od roku 1529 wielki książę litewski a od 1548 król polski. Poparł program reform egzekucji praw i dóbr. Przeprowadził unię polsko-litewską w Lublinie (1569) - władca zjednoczonego państwa - Rzeczypospolitej Obojga Narodów, która aż do połowy XVII wieku posiadała wysoką pozycję na arenie międzynarodowej. W roku 1561 objął zwierzchnictwo nad Inflantami. Organizował flotę polską - Komisja Morska powołana 24 marca 1568, na której czele stali wybitni znawcy spraw morskich, m.in. kasztelan gdański Jan Kostka i opat oliwski Kasper Gaschkau. Panowanie Zygmunta Augusta to "złoty wiek" Rzeczypospolitej.





HENRYK WALEZY (1551-1589)

Syn króla Francji Henryka II, W latach 1573-74 król polski. Od roku 1574 król Francji - po śmierci, brata Karola IX, opuścił potajemnie Polskę i objął tron francuski.





STEFAN BATORY (1533-1586)

Książę siedmiogrodzki. Od 1576 roku król polski (elekcja 1575). W roku 1577 zmusił Gdańsk do uznania jego elekcji, zrezygnował jednak z pełnego podporządkowania miasta Polsce. W latach 1579-81 toczył zwycięskie wojny z Moskwą, odzyskując Inflanty. W roku 1578 utworzył Trybunał Koronny dla spraw prawa ziemskiego czyli szlacheckiego a w 1581 na wzór koronnego Trybunał Litewski. Przeprowadził reformy wojskowe m.in. twórca piechoty wybranieckiej (3 marca 1578 roku w Koronie, a na Litwie w roku 1595). Według prawa piechota wybraniecka miała składać się z chłopów z dóbr królewskich, po jednym z 20 łanów. W roku 1579 założył Akademię Wileńską (trzeci najstarszy uniwersytet na ziemiach Rzeczypospolitej Obojga Narodów). Zwolennik tolerancji religijnej.





ZYGMUNT III WAZA (1566-1632)

Syn króla szwedzkiego Jana III Wazy i Katarzyny Jagiellonki, ojciec Władysława IV i Jana II Kazimierza. Od 1587 roku król polski. W latach 1592-99 król szwedzki. Walczył o tron polski z arcyksięciem Maksymilianem - piątym synem cesarza Maksymiliana II Habsburga. Dążył do wzmocnienia władzy królewskiej i odzyskania tronu szwedzkiego, Prowadzenie prohabsburskiej polityki i poparcie kontrreformacji doprowadziły do konfliktu ze szlachtą (rokosz sandomierski 1606-09). Wojska królewskie dowodzone przez hetmanów J.K. Chodkiewicza i S. Żółkiewskiego rozgromiły rokoszan pod Guzowem (1607), co doprowadziło do rewizji postulatów i spadku aktywności ruchu. W latach 1609-1618 prowadził wojny z Moskwą, następnie z Turcją (1620-21) i Szwecją (1625-29). Przeniósł swą rezydencję do Warszawy.





WŁADYSŁAW IV (1596-1648)

Syn Zygmunta III Wazy. Od 1632 roku król polski. W roku 1610 powołany na tron moskiewski, nie objął go mimo dwóch wojen z Moskwą 1609-12 i 1617-18. Następna zwycięska wojna z Moskwą (tzw. wojna smoleńska) prowadzona w latach 1632-34 zakończyła się podpisaniem pokoju wieczystego w Polanowie. W roku 1635 Zygmunt zawarł rozejm za Szwecją w Sztumskiej Wsi. Był organizatorem polskiej floty.





JAN KAZIMIERZ (1609-1672)

Syn Zygmunta III Wazy i Konstancji Habsburżanki, arcyksiężniczki austriackiej. W latach 1648-68 król polski. Toczył wojny m.in. z Kozakami (powstanie Bohdana Chmielnickiego w latach 1648-1655), Moskwą, Szwecją (tzw. potop - 1655-1660, formalnie zakończył go pokój zawarty w Oliwie). W roku 1657 utracił zwierzchnictwo nad Prusami Książęcymi. Jego dążenie do wzmocnienia władzy królewskiej wywołało 1665-66 rokosz J. Lubomirskiego. Zrzekł się korony 16 września 1668 roku. Po abdykacji, 30 kwietnia 1669 wyjechał do Francji, gdzie został 76 opatem Saint-Germain-des-Prés.





MICHAŁ KORYBUT WIŚNIOWIECKI (1640-1673)

Syn Jeremiego Michała. Od 1669 roku król polski. Władca nieudolny, uległy wpływom stronnictw magnackich, wprowadził kraj w stan wewnętrznego chaosu. W roku 1672 na skutek najazdu tureckiego Rzeczpospolita utraciła Podole. Najazd zakończony podpisaniem 16 lub 18 października 1672 roku niekorzystnego traktatu w Buczaczu (pokój buczacki), pomiędzy Turcją i Polską, który zakładał oddanie we władanie Turcji wschodnich ziem Polski.





JAN III SOBIESKI (1629-1696)

Hetman wielki koronny 1668-74, od 1674 r. król polski, wybitny wódz. Walczył z Kozakami, Tatarami, Szwecją, Moskwą i Turcją. 11 listopada 1673 roku pobił Turków pod Chocimiem.. Ta wiktoria, traktowana jako odwet za pokój buczacki, pozwoliła Sobieskiemu rok później wygrać elekcję i zasiąść na tronie Polski. 12 września 1683 wojska polsko-austriacko-niemieckie, pod dowództwem Sobieskiego, pobiły armią Imperium osmańskiego pod wodzą wezyra Kara Mustafy. Po tej klęsce Turcja przestała stanowić zagrożenie dla chrześcijańskiej Europy. Sobieski nie zrealizował plany odzyskania Prus Książęcych w sojuszu z Francją oraz wzmocnienia władzy królewskiej (silna opozycja magnacka). Był wielkim mecenasem sztuki.





AUGUST II MOCNY (1670-1733)

Z dynastii Wettinów, elektor saski, król polski w latach 1697-1706 i od 1709. W III wojnie północnej Rzeczpospolita formalnie pozostawała neutralna aż do 1704 roku. Jednak znaczna część walk toczyła się na jej terytorium i jej kosztem już od 1700 roku. Stanisław Leszczyński wybrany królem Polski przy poparciu Szwedów (1704-1709), po ich klęsce opuścił kraj. August w rywalizacji o tron z Leszczyńskim uzyskał poparcie Rosji - tzw. Sejm Niemy - była to jednodniowa sesja sejmu I Rzeczypospolitej, (1 lutego 1717) - nazwany "niemym" z powodu niedopuszczenia posłów do głosu, w obawie przed zerwaniem obrad. Zapoczątkował on okres zależności Rzeczypospolitej od Rosji.





STANISŁAW LESZCZYŃSKI (1677-1766)

Syn podskarbiego wielkiego koronnego Rafała Leszczyńskiego. Król polski w latach 1704-09 i 1733-36 - wybrany przy poparciu Szwedów, po ich klęsce (1709) opuścił kraj. W roku 1733, po śmierci Augusta II, wybrany ponownie przy pomocy zięcia, króla francuskiego Ludwika XV. Wybór stał się powodem wojny o tron polski. Nastąpiła zbrojna interwencja Rosji, Austrii i Saksonii, za których protekcją obwołany został królem August III Wettin. Stronnictwo Leszczyńskiego stawiło większy opór jedynie w Gdańsku, licząc na pomoc francuską. Porozumieniu się Francji i Austrii zmusiło Leszczyńskiego do zrzeczenia się korony. Po wojnie sukcesyjnej osiadł we Francji. O zamiarach wzmocnienia władzy centralnej, zniesienia poddaństwa chłopów, ograniczenia liberum veto napisał w książce "Głos wolny wolność ubezpieczający" (1749).





AUGUST III (1696-1763)

Syn Augusta II Mocnego, elektor saski, król polski od 1733 roku. Nie troszczył się o siłę militarną Rzeczypospolitej. Uprawiał rządy faworytów - zwłaszcza Heinricha Grafa von Brühl, pierwszego ministra, który uprawiał skomplikowaną grę dyplomatyczną owocem której w 1757 roku wojska pruskie spustoszyły Saksonię. Za panowania Augusta III nastał szczyt dezorganizacji ustrojowo-politycznej i zależność od sąsiadów. Więcej uwagi poświęcał wystawnemu życiu i powiększaniu bogactwa swego drezdeńskiego dworu. Był znawcą i mecenasem sztuki.





STANISŁAW AUGUST PONIATOWSKI (1732-1798)

Ostatni król polski 1764-95. Mecenas literatury, nauki i sztuki. Obrany królem przy poparciu stronnictwa Czartoryskich (Familia) i Katarzyny II. 11 kwietnia 1764 r. Rosja i Prusy podpisały porozumienie odnośnie przeprowadzenia w Rzeczypospolitej elekcji wspólnego kandydata. Wybór padł na stolnika litewskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego, który jako były kochanek Katarzyny II gwarantował uległość Rosji. 29 lutego 1768 część szlachty przeciwna uzależnieniu od Rosji zawiązała konfederację barską. 13 października 1770 w Preszowie wydano akt detronizacji Stanisława Augusta i ogłoszono bezkrólewie. Konfederacja barska upadła po czterech latach walk - nastąpił I rozbiór Rzeczypospolitej (1772). Poniatowski dążył do wzmocnienia władzy królewskiej. Popierał reformy Czartoryskich, później stronnictwa patriotycznego na Sejmie Czteroletnim 1788-92. Główny autor Konstytucji 3 maja 1791. Przystąpił do Targowicy. Abdykował w 1795 roku, po III rozbiorze Polski. Zmarł w Petersburgu.





GOSPODARKA
LUDNOŚĆ
MAPY
RÓŻNE